نشريه Jane's Intelligence
Review در شماره ماه ژوئن سال 2006 خود، مقاله اي تحقيقي درباره ناآرامي هاي اخير
در بلوچستان ايران، به قلم آلکس وطن خواه و فاطمه امان، منتشر کرده است.
در ابتداي مقاله مي خوانيم که در تارخ اول ماه مه، مصطفي پورمحمدي، وزير کشور ايران
با توجه به گسترش ناآرامي ها در بلوچستان از اينترپل، پليس بين المللي، براي يافتن
عبدالملک ريگي، يک بلوچ بومي که رهبر گروه موسوم به جندالله، است، درخواست کمک کرده
است. از سال ۲۰۰۳ که برخي از پرسنل نظامي و مقامات دولتي ايران که به بلوچستان اعزام
شده بودند ترور يا ربوده شدند توجهات به جندالله جلب شد.
نويسندگان مقاله مي گويند که آقاي ريگي سوگند خورده است تا هنگامي که شرايط اقتصادي
و اجتماعي استان سيستان بلوچستان، که اکثر ساکنان آن بلوچند بهبود نيافته با دولت
شيعه مذهب درتهران خواهد جنگيد.
نويسندگان مقاله خاطرنشان مي سازند که اگرچه ناآرامي در اين استان که دستخوش فقر
و صحنه قاچاق مواد مخدر است سابقه داشته، ناآرامي هاي قومي در مقياس اخير، از هنگام
شورش کردهاي ناراضي ايران در دهه ۱۹۷۰ و اوايل دهه ۱۹۸۰ بي سابقه بوده است.
در ادامه مقاله به اين موضوع اشاره شده که عبدالملک ريگي رهبر ۲۳ ساله جندالله، در
مصاحبه با نشريه" روز" يک روزنامه اينترنتي ايراني، گفته است که او مبارزه مسلحانه
را تنها راه براي احقاق حقوق دو ميليون بلوچ ايراني مي داند. وي خاطرنشان کرده که
گروه او جدايي طلب نبوده و آماده مذاکره است ولي آنان اعتمادي به وعده هاي مقامات
ايران ندارند. آقاي ريگي خواستار ميانجي گري سازمانهاي بين المللي و نظارت آنان بر
اجراي وعده هاي مقامات ايراني شده است.
نويسندگان مقاله مي گويند آقاي ريگي گفته است که در دوره رياست جمهوري آقاي خاتمي،
جندالله قادر به مذاکره با دولت بوده وکابينه آقاي خاتمي متعهد به يافتن يک راه حل
صلح آميز براي درخواست هاي اين گروه بوده است. در اجراي يک چنين سياستي دولت ايران
به استثناي ۴ نفر، بقيه اعضاي زنداني جندالله را آزاد کرده بود ولي از هنگام رياست
جمهوري محمود احمدي نژاد، آزادي بقيه اعضاي زنداني جندالله که دولت سابق قول آن را
داده بود به اجرا درنيامده است.
آلکس وطن خواه و فاطمه امان، مي نويسند که ابعاد فعاليت جندالله در قاچاق مواد مخدر
در منطقه معلوم نيست ولي روشن است که عمليات مبارزه با قاچاق در بلوچستان به افزايش
درگيري قاچاقچيان مسلح و نيروهاي امنيتي ايران کمک کرده است. به همين جهت در حالي
که دولت نمي تواند تاثير تجارت مواد مخدر را ناديده بگيرد لازم است مبارزه با قاچاقچيان
را به نحوي انجام دهد که تنفر محلي را به حداقل برساند.
در ادامه مقاله به نحوه برخورد دولت آقاي احمدي نژاد با تازه ترين ناآرامي ها اشاره
شده و گفته شده است که آقاي احمدي نژاد و مصطفي پورمحمدي وزير کشور محافظه کار وي،
تصميم گرفته اند نيروهاي بيشتري به منطقه اعزام دارند. برخي از نمايندگان محافظه
کار مجلس نيز پيشنهاد کرده اند که نيروهاي بسيجي، به منطقه اعزام شوند که با توجه
به روحيه پرحرارت بسيجي ها و اينکه کمتر خود را پاسخگو مي دانند احتمالا يک چنين
کاري به خشم بلوچ هاي محلي خواهد افزود.
Jane's Intelligence Review مي نويسد که فلسفه سياسي محمود احمدي نژاد که بر محور
مذهب شيعه قرار دارد سبب شد که او در ميان مردم بلوچستان محبوبيت نداشته و کمترين
راي را در هر دو دوره انتخابات رياست جمهوري در اين استان به دست آورد. پس از آنکه
آقاي احمدي نژاد بدون مشورت با پارلمان حبيب الله دهمرده، همکلاس خود در دوره دانشگاه
را که يک بلوچ شيعه بود به سمت استاندار سيستان و بلوچستان انتخاب کرد دو نماينده
مجلس در اعتراض به اين انتخاب استعفا دادند. سياست آقاي دهمرده در برخورد با وخامت
وضعيت امنيتي بلوچستان، اين بوده که توصيه کند ايران به طور يکجانبه تدابيري براي
کنترل مرزهايش با پاکستان اتخاذ کند. يک چنين برخوردي سبب شدکه در تاريخ ۲۲ اوت ۲۰۰۵،
۹ مامور امنيتي ايران در زد و خورد با مردان مسلح قبيله اي در نزديکي مرز پاکستان
کشته شوند. واکنش دولت ايران به تازه ترين حملات جندالله، اعلام علني شديد و جدي
بودن جنگ طلبي بلوچ هاي بومي در ايران بوده است.
نويسندگان مقاله با شرح چند رشته درگيري هاي اخير در منطقه به اين نتيجه مي رسند
که ترديدي وجود ندارد که افزايش خشونت ها و حملات جندالله، مقامات محلي و نيز وزارت
کشور و نيروهاي مسلح ايران را ادار مي کند که به وضعيت موجود جدي تر نگاه کنند. اگرچه
ارزيابي هاي مقامات ايراني از اوضاع، نشان مي دهد که يک پاسخ منسجم و متمرکز نيروهاي
دولتي ايران به خطر متوجه از جانب جندالله و ساير گروه هاي احتمالي جنگ طلب در منطقه
، حداقل درآينده نزديک، محتمل به نظر نمي رسد.
مقاله به اين اشاره مي کند که برخي از مقامات ارشد ايراني به اينکه جندالله از خارج
حمايت مي شود اشاره مي کنند ولي شواهدي دال بر اثبات اين ادعا در دست نيست. در عين
حال به نقل از محسن صادقي، معاون استاندار سيستان و بلوچستان در امور امنيتي، افزايش
ناآرامي و ياغي گري در منطقه به ۴ دليل است: مهاجرت غيرقانوني به منطقه،تجارت مواد
مخدر، فراهم بودن اسلحه غيرمجاز و مرزهاي قابل نفوذ.
نويسندگان مقاله اذعان دارند که فعاليت باندهاي جنايتکار سازمان يافته، به بي ثباتي
منطقه کمک مي کنند ولي ضمنا خاطرنشان مي سازند که برخورد غالبا بي تفاوت دولت ايران
با آرمان هاي بلوچ ها، توازن کنوني حساس را برهم مي زند. علاوه براين صرف استقرار
نيروهاي نظامي بيشتر، به نارضايي هاي ساکنين منطقه پايان نخواهد داد. اگرچه به نظر
مي رسد که اين راهي است که آقاي احمدي نژاد و وزير کشور او و دهمرده، استاندار سيستان
و بلوچستان آنرا ترجيح مي دهند.
در بخش پاياني مقاله مي خوانيم که طرح حدود ۱۰۰ نماينده مجلس ايران براي استيضاح
وزيرکشور به دليل عدم ممانعت از بروز خشونت در منطقه، و بحث درباره اينکه آيا شوراي
عالي امنيت ملي بايد حفظ امنيت مرزهاي شرق کشور را به سپاه پاسداران واگزار کند،
از اين حکايت دارد که روابط تهران با استان غير قابل کنترل و نافرمان کشور، وارد
يک مرحله حساس مي شود.بي بي سي