Turkmensahra
ترکمنصحرا
توركمن توپراغينينگ پارچالانيشي
"
باسيليپ آلنان توركمن توپـراغينگ بؤلوْنمگي حاقيندا
ايران- روس شرط ناماسي"
9
- نجي دسامبر تراژديسي
آ. گورگنلي
GoliA@rferl.org
پنجشنبه، 8 - نجي آذر 1384
1881- نجي يئلينگ 9- نجي دسامبرينده /1299- نجي ه. ق يئلينگ باش آيينينگ 29- ينده ايران طاراپـيندان داشاري ايشلر وزيري ميرزا سعيد خان مؤتمن الملك، روسلار طاراپـيندان بولسا يؤريته بلله نن ايلچي ايوان زينوويف
Zinoviyev
، باسيپ آلان توركمن توپراغيني ايكأ بؤلوپ، اونگا آراچاك بللمك حاقينداقي شرط ناما قول چكيأرلر. شئيله- ده بو شرط نامانينگ ماده لارينينگ دولي يرينه يتيريلمك اوغروندا 1894- نجي يئلينگ 9- نجي نوامبرينده آشغابادا گلن ايران وكيلي محمدصادق خان امير تومان، روس وكيللري بيلن دوشوشيپ، گركلي ايلالاشيغا قول قوييار. شول ايلاشيق اساسيندا باسيبالجي دؤولتلر توركمن توپراغيني اؤز آرالاريندا پايلاشديلار. بو ايلالاشيق باراسيندا ايرانلي محمدعلي مخبر " مرزهاي ايران" آدلي كتابيندا(تهران 1344) شئيله ماغلومات بريأر:
1- نجي ماده:
خـزر دنگزينينگ گوندوغاريندا ايران- روس آراچاگينينگ بلله نيلشي؛
اسنغوليدان چاته چنلي اترك آقاري، آراچاك بلليگي بولار، چاتدان دميرقازيق- گوندوغارا طاراپ آراچاك اوغري سونگيداغي هم سگرم داغي بولوپ، دميرقازيقدا چوْكگأن قالاسيندان چندير آرقارينا باريپ يتر. بو يردن دميرقازيقدا چندير بيلن سوممار آقارلارينينگ آراسينداقي داغـــلارا گؤنوْكديريليپ، گوندوغارا طاراپ، شول داغلاري ايزارلاپ، سوممارا طاراپ گيديپ، سوممار بيلن آجيآقيان آقارينينگ بيريگيأن يرينه باريپ يتر. بو يردن گوندوغارا داينا متجيدينينگ خرابه لارينا چنلي آراچاك، سوممار آقاري بولار. اوندان كؤپت داغا چنلي ايلري طاراپ اوزانان بير يول آراچاك بلليگيدير.
بو يردن، آراچاك بلليگي كؤپت داغينگ ياني بيلن سيريغيپ، گونورتا- گوندوغارا طاراپ اوزار. گرماب دره سينه يتمأكأ گونورتا طاراپا آيلانيپ، سوممار بيلن گرماب آراسينداقي داغلارينگ اوركوْچلريندن گچيپ، گونورتا- گوندوغارا طاراپ اوزانيپ، ميسنه
Meysene
و چوب بست داغلارينگ اوستوندن آشيپ، رباطينگ 06/1 كيلومتر دميرقازيغيندا گرمابدان رباطه باريان يوُلا بيريگيأر.
بو يردن آراچاك بلليگي داغلارينگ اؤركوجيندن آشيپ، دالانچه داغينگ اوركوجيندن هم آشيپ، خيرآباد قالاسينينگ دميرقازيغيندان گچيپ، دميرقازيق- گوندوغاردا گؤك قايتال قولايينا يه تيپ، اوندان پؤوريزه آقارلارينينگ گؤزباشينا گؤنوْكديريليپ، اول يري پؤوريزه اوباسينينگ دميرقازيغيندا كسيأر. بو يردن دميرقازيق- گوندوغاردا آراچاك بلليگي گونورتاليقدا يرلشن آشغابات- پـؤوريزه آراليغيندا يرلشن داغلارينگ اؤركوجينه اوغروقديريليار. آراچاك بلليگي بو يردن آشيپ، گوندوغارا طاراپ اوزانيپ، آسلاما داغينينگ اينگ دميرقازيق بلندليگيندن گچيپ، گونورتا- گوندوغارليقدا اوندان آشيپ، كلته چنار اوباسينينگ دميرقازيغيندان آيلانيپ، زيركوه بيلن قيزيل داغينگ چاتيليشيان يرينه باريپ يتيأر.
بو يردن آراچاك بلليگي گونورتا- گوندوغارليقدا زيركوه داغينگ اؤركوجيندن گچيريليپ، بابادورماز آقارينينگ گچيأن دره سينه باريپ يتيأر. اوندان سونگ دميرقازيغا طاراپ اوزانيپ، بابادورماز قالاسي گوندوغاريندا قالماق شرطي بيلن گأوورس- لطف آباد آراسينداقي يولا باريپ يتيأر.
2- نجي ماده:
هر ايكي دؤولتينگ يؤريته وكيللري بلله نيلن آراچاگه بلليك نشانالارينياوتورتماق اوچين، سرحده باريپ، آغزاليپ گچيليشي كيمين نيشان بلليگيني اوتورتمالي. اونونگ هم- ده سرحد كميسرلرينگ دوشوشمالي وقتي مأليم اديلملي.
3- نجي ماده:
ايران دؤولتي، گرماب و قولقولاپ اوبالارينينگ توركمنيستان جلگه سيني سوواريان آقارينگ دميرقازيغيندا يرلشيأنديگي اوچين بير ييلينگ ايچينده اولاري بوشاديپ، اؤز راياتلاريني آليپ گيدملي. روس دؤولتي بوشاديلان اوبالارا توركمنلرينگ گؤچوپ گلمگيني قاداغان ادر، اول يرلرده حاربي قالا سالينماز.
4- نجي ماده:
توركمنيستاني سوواريان پؤوريزه و بئيله كي آقارلارينگ گؤزبــــــــاشينينگ ايران چاگينده بولانياوچين، ايران بو آقارلارينگ كناريندا تأزه اوبالارينگ بنا اديلمئگيني قاداغان اديپ، اكيش ميدانلاريني كؤپلتمأن، اؤزلرينه گرك بولاندان آرتيقماچ سوو آلماجاقديغيني بويون آليار.
5- نجي ماده:
توركمنيستان بيلن خراسان آراسيندا سؤودا مسئله سينينگ اؤسمگياوچين هر ايكي دؤولت قاتـناو يوللاري آبادانلاشديرماق اوغروندا بير قرار آليارلار.
6- نجي ماده:
ايران دؤولتي آستراباد و خراسان تؤوه رگيندئن هر حيل ياراغينگ يورت داشينا چيقاريلماغينگ اؤنگونيآلار، شئيله- ده ايران چاگينه دوشن توركمنلره اوق- ياراغ يتمگينينگ اؤنگونيآلار. ايران دؤولتينينگ بللأن سرحد قاراووللاري بو حاقدا روس طاراپـيندان گيزلين ياراغ سؤوداسينيادمكچي بوليان آداملارينگ اؤنگوني آلماق اوغروندا اديأن آلادالاري بيلن اورتاق ايش آليپ بارارلار.
7- نجي ماده:
بو شرط نامانينگ دولي يرينه يتيريلمگي و آراچاگينگ قولايندا ياشايان تــــوركمنلرينگ حــــــركتلريني كنترول ادمك اوچين، اورسيئت دؤولتي، ايران سرحدينه قراول بللمأگه حاقليدير. بلله نن آدملار باسيليپ آلنان توپراقلاردا آسوداليغي قوراماغا هر ايكي دؤولت طاراپـيندان دولي اختيارليديرلار.
8- نجي ماده:
آلنان بوتين قرارلار و ايلالاشيغينگ شرطلري اؤز گويجونده ساقلانيار.
9- نجي ماده:
بو شرط نامه ايكي نوسغادا يازيليپ، ايكي دؤولتينگ وزيرلرينينگ قولي و مهري باسيليپ، اورسيئت و ايران پادشالاري طاراپـيندان تاصصيقلانار. تاصصيقلانان شرط نامه 4 آيئنگ- حتي اوندانام تيزرأك وقتينگ- ايچينده تهراندا هر ايكي دؤولتينگ وزيرلرينينگ آراسيندا چالشيرلار.
تهران. 9- نجي دسامبر 1881- نجي ييل 22 محرم 1299 ه. ق
زينوويف- ينگ قولي ميرزا سعيد حان- ينگ قولي
بو شرط ناماني كأميللشديرمك اوچين 1885- نجي يئلينگ آپريلينده ايكي دؤولتينگ آراسيندا بير پروتكله قول قويليپ، بابادورمازدان اسنغولا چنلي آراچاك بلليكلريني اوتورتماق اوچين ايران طاراپئندان سليمان حان صاحب اختيار، اورسيئت طاراپـيندان بولسا پالكوونيك(سرهنگ) نيكولاي كورمين قارابايف بلله نيأر. شئيله- ده چكيشلرده قول چكيلن بير ايلالاشيقدا اترك آقارينينگ آشاقي آقيميندان تأ اسنغولي آيلاغينينگ آراسينا آراچاگه بلليك اوتورتماق اوچين ايراندان گلن پالكوونيك-اينجينير ميرزا علياشرف حان، روس كميسرلري بيلن دوشوشيار، شوندا آراچاگينگ جغرافيك كارتاسي(نقشه سي)
1:84000
مؤچبرينده چيزيليار.
پؤوريزه بيلن حاصار اوستونده بار بولان دوشونمه سيزليگي آرادان آيرماق اوچين 1893- نجي يئلينگ 27- نجي ماي آييندا تهراندا باش وزير ميرزا علياشرف حان اعتمادالسلطنه بيلن اورسيئدينگ دولي اختيارلي ايلچيسي پوتـزوف بير آرا گليپ، 6 ماده دان عبارات بير شرط ناما قول چكيأرلر. بو شرط نامانينگ 1- نجي ماده سينده ايران پادشاسي اؤزيهم ميراث دوْشرلري طاراپـيندان پؤوريزأنينگ توركمنيستانا دگيشلي بولجاقديغينا اقرار اديأر. 2- نجي ماده دا روس پادشاسي اؤزي هم ميراث دوْشرلري طاراپـيندان حاصار، شيلگان و زنگانلي تؤوه رگيني ايرانا بريليأنديگيني بيلديريأر. 6- نجي ماده ده هر ايكي دؤولت پؤوريزه هم حاصار اوبالاريني ياشايجيلاردان بوشاديپ، اول يرلرده حاربي قالالار سالماجاقديقلاريني و اول يرلره توركمن ياشايجيلارينينگ گؤچوپ گلمه گيني قاداغان ادجكلريني بيلديريأرلر.
بو الهنچ شرط نامه توركمن حالقينينگ تاريخيندا اينگ قارا لكه بولوپ گيردي، اول ملتيميزينگ اقبالينا و سياسي، اجتماعي، اقتصادي اؤسوشينه بؤوت بولدي. بـــو شرط نامه توركمن حالقيندان روغصاتسيز باغلاشيلاني اوچين دويبوندن قانوني حقوقا ايه دألدير، قاليبرسه بو گون اونگا قول چكن حؤكومتلرينگ هيچ قايسي يوق. نه روس تزاري بار، نه شوروي، نه قاجار، نه- ده پهلوي حكومتي، شونگا گؤرأ حالقارا حقوق نورمالارينا لاييقـليقـدا بو شرط نامه اؤز-اؤزويندن ياتيار و هيچ حيل حقوقي گويجه ايه دألدير.
[ نسخه قابل چاپ ]
[ اين متن را با ايميل بفرستيد ]
[ بازگشت به صفحه اول ]
استفاده از مطالب اين سایت با ذکر منبع بلامانع مي باشد