Turkmensahra

  ترکمنصحرا

« آواي صحرا» اثــره غـيسغاجيـق تانقـيـدي بلليک



حورماتلي ع. اونق!
اوزالي بيلن سيزه ساغليق هم ايشلرينگيزده اوستونليک غازانماغي آرزو اتمک بيلن يازان سونگقي رومانگيزي "آواي صحرا" ني اوقاديم. تورکمنلرينگ دورموشينا دگيشلي تئماني اورتا آتانگيز سيزده ملي دويغي- دوشونجأنينگ بارليغي نينگ شايادي حؤکمينده بيزده- ده اوميت بويسانجيني دؤره تدي. يؤنه ايشينگيز بارادا بيرايکي آغيز تانقيدي بلليگيم بار اونگات دينگلأرسينگ دييپ آرزو اديأرين:
 
1. باشدا روماني تورکمنچه يازان بولسادينگ دييپ آرزو اتديم. ممکين بولدوغيندان اؤز انه ديليميزده يازماغا سينانشينگ دييه سيم گليأر. سبأبي اؤز آزاميزداقي قينچيليقلاري باشغالارينگ ديلينده يازيپ اوني يانگلاديپ يؤرمک ضرورميقا؟!
 
2. سايلان آتلارينگيز يرينه دوشمأندير. ميثال اوچين «مردان»، «دولت»، «گل شيرين» يالي آتلاري آليپ گؤره يلي. پارسچا تکستلرينگ آراسيندا اولار پارس سؤزلري بولوپ، اوقيجيلاري يالنگيشديريار. اوندان سونگرا حاچان جافاربايلارينگ آراسيندا مردان، گل شيرين يالي آتلار بولوپدير. اگر بيريسي آغساق بولسا تورکمنلرده اونگا عاشيرلنگ دييلمه يأر (آشير پايتيق ش م...)
 ص 27: مش قربان خدمت کار: فارس ادبياتيندا(تئاترو فيلم ده) تورکلر و تورکي آتلي شاخصلار هميشه نوکر و غلام اديليپ گؤرکزيليأر، سن بير باشغا آت تاپسادينگ.
 
3. گدتکمه سؤزي ادبي تايدان گلشيکسيز؛ [گؤت+ تيکمه] اونونگ يرينه آغاچ اؤي، اؤي و ش م سؤزدن اولانيلسا ياغشي بولار.
 
4. آتلاري تورکمن کاراکترينده يازمالي، تورکمنچه آيديلشي يالي اولانمالي، جعفرباي دأل- ده، جافارباي، گوکلان دأل- ده گؤکلنگ، تجند دأل- ده تجن، بالخان دأل- ده بالقان، اوزون برون دأل- ده تيرانا، بادکوبه دأل- ده باکو و ش م
 
5.(آواي.. ص 8) حايسي قره تپه. اگراشرف(حأضيرکي بهشرينگ) يانيندا يرلشن و «وامبري» نينگ سياحت نامه سيندا آدي گچن قره تپه بولسا بللي اتملي، سبأبي بندرتورکمنينگ يوقاري طاراپيندا- دا قره دپه ديين اوباميز بار. وامبري اول افغاني نينگ آديني نورالله دييپ آغزايار.
 
6. «آواي صحرا» ني اوقانگدا نأمه دير نادر ابراهيمي نينگ «آتش بدون دود» اثري يادينگا دوشيأر. يؤنه «آتش...» اثرده سنينگ آلان تئمانگدان گينگرأک دوشونيليپ، اوندا جافاربايلار بيلن آتابايلارينگ دأل- ده يوموتلار بيلن گؤکلنگلرينگ آراسينداقي آغيزآلاليق بارادا گوررينگ اديليأر. سن بولسانگ اؤرأن اونيق-اوشجاق، آغيزآلاليقلار بارادا گوررينگ اديپسينگ، اوندا ميثال اوچين جافاربايلارينگ کلته لري بيلن غاراينجيکلري نينگ، يا- دا "ايل"، " قـول" آراسينداقي اونگشيقسيزليقلاردير دوشونمه سيزليکلر بارادا يازيبريلسه گوررينگ بتر اوونامازمي؟!
 
7. «آتش...» بيلن «آواي...» نينگ آراسينداقي يئنه بير منگزشليک: هر ايکي اثرده  تورکمنلري "خلاص" اديجي نينگ تاهراندان ايبريلمگي يا- دا پارسلارينگ آراسيندا اوقاپ گلن آدام بولماغي. البته ن.ابراهيمي پهلوي رژيمي نينگ ايدئولوگياسي اساسيندا شئيله پيکري اورتا آتماليدي، يؤنه سنينگ شئيله تئماني آلماغينگيز دوشونکسيز بولوپ گؤرونيأر. اثرينگ آخريندا "مردان"نينگ يئنه تأهرانا دولانماغي تورکمنلرينگ آراسيندا شيئله دوشونجأ قوللوق اديأن يالي بولوپ گؤرونيأر؛ «هاوا، بيز تورکمنلر تأهران سيز اؤز مسئله ميزي چؤزيپ بيلمه يأريس، ميدام داشاردان بيرينه غاراشمالي». شو يرده بير دانا سؤز ياديما دوشدي [واي بحال ملتي که احتياج به قهرمان دارد] سونگام مردان- ينگ تأهرانا دولانيپ گيتمگي، تورکمن ييگيتلري نينگ قبله گأه لاري نينگ تأهران بولوپ دوريانديغيني آنگلاتمايارمي؟
 
8. مردان- ينگ رولي اثرده گيتديکچه يووانلاشيار، آزاليار، اول دينگه هاجر گلجه ني گليداغـه آليپ گيدن يولاغچي بولوپ غاليار.
 
9. کأشکي اثرينگ باشدا گيريش يازيپ سايلان تئمانگيز باراسيندا تاريخي ماغلوماتلار بيلن دوشونديرش برن بولسادينگ. جافاربايلار بيلن آتابايلارينگ آراسينا آغزآلاليق بلاني آتان کيم؟ آستراباد حأکيمي نينگ بو دوغرودا ادن جنايتلاري، سينانشيقلاري حاقيندا مونگلرچه تاريخي فاکت بار. ميثال اوچين ايکي جلدليک " مخابرات استراباد"، " تاريخ قاجار- سپهر" و... اثرلري اوقاپ گؤرن بولسادينگ مونگا تيز گؤز يتيره ردينگ. سن بولسانگ بو فاکته آز أهميت بريپسينگ. ميثال اوچين 125- نجي صاحيپادا «ندرخان» بيچأره اؤز-اؤزينه کأينيپ، همه گنأنيني اؤزلزينده گؤريپ، همه زادينگ قيزيل ديغيندان زيره نيأر، اما سن بو آغزآلاليغي سالانلارينگ کيمديگيني آيتمايارسينگ.
 
10. «آواي...» ده  يئنه- ده اساسي تاريخي يالنگيشليق؛ تکه لر بيلن آتابايلارينگ آراسيندا اورش بولدي دييلمگي، اولام تورکمنصحأرادا. تکه لر بيلن آتابايلارينگ آراسيندا حاچان اورش بولوپدير؟ بيز-أ بيلمه ديک. اگر سيزده شئيله ماغلومات بار بولسا، بيزه –ده بيلديرسينگ مينتـدار بولاريس. (جعفرباي ها هم به کمک آتاباي ها عليه تکه ها جنگيدند ص 168)
 
11. «شاه قاجار بازهم باخته. افغانستان را انگليسي ها از چنگش درآوردند ترکستان را هم روسها. اي تف تف» (آواي صحرا ص391). شو سطرلري يازانگيزدا يئنه تاريخي فاکتلاري اونوديپسينگير. افغانستان يا- دا تورکيستان حاچان قاجارلارينگ کنتروليندا بولوپدير؟ البته، حاچاندا قاجارينگ گويجي کؤپ بولاندا هـراتي يا- دا ماري دير ساراغتي باسيپ آلياردي، بو بولسا، بو يرلر اولارينگقي دييمک دأل-ده، اولارينگ باسيبالجيليق سياساتيني آنگلاديار. شئيله پأهيمي سندن اوزال استاد! آرازمحمد سارلي- دا «تاريخ ترکمنستان ج1» کتابيندا آغزاپ گچيپدي.
 
12. مردان، گليداغ دان اؤيريليپ گلشينه، گؤک دپأ باريپ سونگرا کوميش دپأ گليأر، بو، شئيله غيسغا واقـتـينگ ايچنده آط بيلن ممکين دأل بولوپ گؤرونيأر.
 
31. «امير[ميرزاتقي خان آ گ] هم داشت همين تفکر را در قلب آنها [تورکمنها آ گ] مي کاشت. حالا بر توست [مردان آ گ] که بتواني راه امير را پي گيري... [مردان:]درست است عمو سرهنگ... بتوانم ذهنيت آنها را نسبت به ايران عوض کنم... ترکمنها بايد خود را يک ايراني بدانند. يک ايراني(ص 43)
«تهران خيلي بزرگتر و پرابهت تر از خيوه و بخارا باشد، تهران از مردان چه جواني ساخته! داناست
«به نفع همه است که اين طرف[طرف ايران آ.گ] بمانيم. حتي آنهائي که هم رفتند، پشيمان خواهند شد. ترکمنها هميشه آزاد زندگي کرده اند... اما روسها اين اجازه را به آنها نخواهند داد... اما در اينجا ميشود سازگاري کرد، در ايران بيشتر مي توانيم با هم [با فارسها آ.گ] کنار بيايئم (آواي... ص 393) بو سطرلردن نأمأنينگ ايسي گليأنديگيني، کيمينگ پئيداسينا پروپاگاندا/ تبليغ اديليأنديگي اؤز-اؤزيندان مأليم بولسا گرک!
 
14. کأشکي بو تئمانينگ دره گينه ائرضاشانينگ غارشيسينا ساللاخ داقي «آنناگلدي نينگ» يا- دا گوللي داغلي شير لاقاملي «مردآلي» نينگ 1330- نجي يئللارداامنيه لره (ژاندارملارا) غارشي گؤره شي باراسيندا يازان بولسادينگ.
 
 شولار يتر دييپ اويلانيارين.
ايشينگ رواچ، غالامينگ اؤتگور، سؤزينگ کسگير بولسون.
 حورمات بيلن:
آقميرات گورگنلي(ا. گلي)
 5- نجي نوامبر 2005


[ نسخه قابل چاپ ] [ اين متن را با ايميل بفرستيد ] [ بازگشت به صفحه اول ]

استفاده از مطالب اين سایت با ذکر منبع بلامانع مي باشد