دكتر دوغان كايا – استاد دانشگاه (
تركيه )
سخنراني در كنفرانس بين المللي تاريخ تركمن
در شهر گرگان
شاعران مردمي تركمن
هاي سيواس
دكتر دوغان كايا – استاد دانشگاه ( تركيه )
سخنراني در كنفرانس بين المللي تاريخ تركمن گرگان 20 شهريور
1384سيواس دومين ايلات
بزرگ تركيه منطقه زيبايي است و بدين جهت خداوند اين سرزمين را سرزمين عاشقان قرار
داده است . من سي سال روي تركمن هاي سيواس كار كرده ام . 2500 صفحه كتاب شده است
. شاعراني كه من توانسته ام معرفي كنم 690 شاعر تركمن را شناسايي و معرفي كرده ام
در اينجا بخشي از اين تحقيقات را ارائه خواهم كرد. سيواس سه منطقه دارد اسامي مناطق
معروف اگرچه در نقشه منظور نشده ليكن در بين مردم به اين عناوين شهرت دارد . مثل
شام چراي ،املاك بره سي.
طوايف ايل بيگي افشارها ، بايات ها از تركمن هاي سيواس مي باشند بر اساس تحقيقات
فاروق سور و عثمان توران در قرن دوازدهم از خراسان ايران به سوي آناطولي رفته اند.
براساس مستندات فاروق سومر در سال 1172 حركت تركمن هاي خراسان به آناطولي آغاز شده
است.
عثمان توران هم اواخر قرن دوازدهم را نقطه عطف حركت تركمن هاي نواحي ايران مي داند
. قبل از اشيلامي مغول ترمن ها از جمله قنق ها ، افشارها ، به سمت آناطولي حركت كرده
اند.
درباره ايل بيگي ها اطلاعات مفيدي بدست آمده است . يعني اگر سؤال شود از چه زماني
ايل بيگي ها اطلاعات وجود دارد؟ يعني اگر سؤال شود ازچه زماني درباره ايل بيگي ها
در سيواس مستقر بوده اند سنگ نبشه ها به اين موضوع كمك مي كند كه در قرن سيزدهم سنگ
قبرها و مشابه آن درباره آنان توضيح مي دهد.
من تحقيقاتي درباره تركمن هاي ايل بيگي داشته ام كه از 2500 صفحه 1500 صفحه را منتشر
شده است.
شاعران و خوانندگان مشهور تركمن در سيواس به ظهور رسيده اند بعنوان نمونه عرض مي
كنم عليرضا تاشلي ، بديل قراقوش ، وكيل گوزل هاي حسين بورت ، يسان قريون ، قادير
بابا ، كريم قربان ، محمد الماس ، مصطفي توي ، پريشان بابا ، پيرلي اوغلي ، رجب
قيزل قايا ، توران قاراش و...
دو نمونه را معرفي مي كنم با چند بيت از اشعار زيباي آنان.
هتابي در سال 1930 در سيواس بدنيا آمد نام اصلي او ناظم است. او اشعار ملي دارد و
در سال 1993 وفات يافت.
هتابي بدون ساز خوانندگي مي كرد. از اشعار معروف او عبارت است از :
ديله گيم سنده دور يارادان الله
مني بودونيادا يارا بوراخما
بيرديگنه شكر اوريم و الله
ياقيب اوزودم نارا بوراخما
ايچيمده بولانار عشقينگ ناري يانماز اولدي شوگونينينگ چراسي
دردلي بوگونيمه ادريم زاي يولولورمي ظالم عشقينگ ياراسي
گچ مديور گرنگيلمينگ غملي افكاري كتابيم غم چكمه سين سراسي
اصيل گه ايچپيمرا قارابوراخما هر زمان گونگيم زار بوراخما
شاعر مردمي عصمتي متولد سيواس سال 1934است ، نامش عبدالقادير است . در سال 1959 وارد
كارخانه سيواس شد و در سال 1979 بازنشسته شده است . در قيد حيات است . در سال 1947
شروع به شعر گفتن كرده است . او شاعر درد كشيده اي است مي شود گفت او شاعر رنج است
. درباره او 5 كتاب نوشته اند يك مورد تز دانشگاهي تهيه شده است.
دوغريه اويمه ديم يالينشگاگيديم عاشـق عصمتيم گيديـم سـرنره
يورگن ني كليمجه كنديمي ساتديم يـادال ارينـدي يـا ارين دره
آتش دا اويناديم كوليندايانيديم بيـري باش دي بلكه اون دره
اوشديم عبرت آلديم قاقديم اونوتريم اوشديم عبرت آلديم قاقديم اونوتريم
اين شاعران نمونه هايي از شاعران مردمي تركمن هاي سيواس هستند گنجينه بي پايان شعر
و ادب تركمن ها در تركيه فراوان است . اميدواريم بتوانيم در سايه تبادل تجربيات مفاخر
يكديگر آشنا شويم.