مرور اجمالی وقایع غرب ترکمنصحرا
در نیمه دوم 1357 تا انقلاب وتشکیل ستاد انقلابیون
يوسف کـُرhamraq@yahoo.de
يکشنبه، 18 بهمن 1383اولين
تظاهرات جداگانه ي ترکمنهاي غرب ترکمنصحرا برعليه رژيم مستبد پهلوي درأربعين
سال1357هـ. ش( پائيز) درشهربندرترکمن صورت گرفت. درحاليکه قبل ازآن ازجانب اهالي
شهربطورمشترک صورت ميگرفت.
انقلابيون شهردرکنار تداوم نمايشگاه کتابهاي مترقي وممنوعه( که بيشترباجلد سفيد
چاپ ميشدند) وشرکت درتوزيع عادلانه نفت( که درفصل زمستان جزواحتياجات مهم مردم
بود) در رابطه با همکاري با صيادان، دهقانها و ديگر اقشار واصناف نيزفعال
بودند. يکي ازموارد قابل توجه درقبل ازانقلاب همکاري فعال آنها بادهقانهائي است
که زمينهايشان را برادران طائي( ازثروتمندان مهاجرشهربندرترکمن) باحمايت ساواک
وژاندارمري غصب کرده بودند ودر درگيريهاي ناشي ازآن چندين دهقان زخمي، معيوب،
کشته وتعداد زيادي سالها زنداني وبي خانمان شده بودند. درجريان پس گرفتن
زمينهاي غصبي مذکور اموال سازمان کشاورزي ودامداري غاصبان نيزتاراج شده بود ومن
صحنه هاي پاياني اين ماجرا را بطورتصادفي ازداخل اتوبوس تهران- بندر تماشاکردم.از
ديگراقدامات فرهنگي قابل توجه برگزاري مراسم بزرگداشت 14 بهمن سالروز تولد
دانشمند انقلابي معروف ايران دکتر تقي أراني( مؤلف چندين اثرعلمي- اجتماعي
وکتابهاي درسي) درمحل کارگاه تعميراتي وسائل خانگي درخوجانفس بود. او درزندان رضا
شاه بهمراه حاجي خان اُغوزي( اهل کوميش تپه وازجوانان تحصيل کرده وفعال درجريان
ايجاد حکومت محلي دراُمچالي بسال1303) وقربانمحمد سيوري( اهل کوميش تپه ودانشجوي
دانشکده ي افسري) کشته شده.
قرارشد روز19 بهمن بمناسبت بزرگداشت واقعه ي 19 بهمن 1349( واقعه ي سياهکل) که
براي ما يادآور آغاز مبارزات جانبازانه براي سرنگوني رژيم ديکتاتورپهلوي واستقرار
رژيمي دموکراتيک ومستقل درکشوربود، راه پيمائي ومتينگ برگزارشود. ولي آيت الله
خميني تأييد نخست وزيرمنتخب خود( مرحوم مهدي بازرگان) را روز نوزده بهمن اعلام
کرد و ما دربندر تورکمن راه پيمائي را به بعد از برگزاري مراسمي درسالون دبيرستان
ماغتيمقولي واگذار کرديم تا راه پيمائي ما ترکمنها بعداز راه پيمائي خميني چيهاي
شهر وجدا ازآنها صورت گيرد. آن روزدرلحظات پاياني تظاهرات خبرناگوار سازماندهي
توطئه ي مشترک اُرگانهاي امنيتي وانتظامي رژيم سلطنتي( ساواک، ژاندارمري،
شهرباني) ومرتعجين منطقه درگنبد دريافت شد. براي مشارکت درتقابل انقلابيون تورکمن
با توطئه گران تاعصر بيستويکم بهمن که بطرف بندر راه افتاديم درگنبد بوديم. اول
شب چندساعتي ازبازگشت خسته و کوفته مان نگذشته بود که اطلاع يافتيم شهرباني
وژاندارمري بندرترکمن به جمعي ازنيروهاي مذهبي( شيعه وغيرترکمن) واگذارشده است.
در نتيجه انقلابيون ترکمن ساختمان شهرداري را اشغال وآنجا را ستاد " شوراي
انقلابيون خلق ترکمن" اعلام کردند. ازصبح فردا( دوشنبه) متن شعارگونه ي اعلام
سرنگوني رژيم موروثي شاهنشاهي وتبريک پيروزي انقلاب بمردم به دوزبان ترکمني
وفارسي چندين بار ازبلندگو خوانده شد وبا افزايش اجتماع ترکمنهاي شهر وروستاهاي
اطراف درمقابل ستادمان تصميم به برگزاري متينگ گرفته شد. قرارشد بادرنظرگرفتن
نگراني هاي اجتماع کنندگان( که دراظهارات و سوالاتشان به موردهائي چون تجربه ي 28
مرداد وتوانائي روحانيت دراداره ي درست کشور دائماً اشاره ميکردند و صحبتهاي
چندنفرمراجعه کننده) سخنرانيهاي متينگ عمدتاً تهيجي باشد. ابتدا شهيدجليل آرازي
وسپس شهيد پرويز ايرانپور سخنراني کردند.
درلحظات قبل از برگزاري متينگ بازنده ياد پرويزايرانپور( که يکسال بعد دربهمن ماه
58 بهمراه زنده يادان نازدوردي نوشين ويوسف قاراجا توسط باندهاي ترورحکومتي
شبانه دزديده شدند وباحکم جلادي بنام حجت الاسلام خلخالي به شهادت رسيدند) گفتگوئي
پيش آمد ازاينقرار: بدنبال توافق برسر برگزاري متينگ يکي گفت پرويزايرانپور
دراينکار مهارت دارد والان هم درساختمان بغلي پيش کارمندان شهرداري است. خلاصه تا
آمد پرسيد "چي شد که ميخواهيد من سخنراني کنم؟ شما که درپايان تظاهرات روز أربعين
درايستگاه کوميش تپه به تمايل من با تندي جواب رد داده فقط خودتان سخنراني
کرديد." جواب دادم من شمارا تا آن روز نه ديده بودم وهيچ نقشي هم دربرخورد باشما
نداشتم هرآنچه بود جلو همه صورت گرفت. يکنفر تصميم خود را اعلام داشت وبقيه هم
سکوت کردند بعلاوه من درباره ي نقش وعملکرد شما در روزهاي پس ازشکست کودتاي
25مرداد1332( 26 و27 مرداد) چيزهاي خوبي شنيده بودم، شما گويا مسئول کميته ي
مخفي حزب توده ونازدوردي مسئول سازمان جوانان بوده. کميته پس ازشکست کودتاي 25
مرداد وفرارشاه( به بغداد) بسياري ازکارگران منطقه را درراه آهن جمع کرده طي
متينگي خواهان برچيده شدن نظام موروثي سلطنتي و استقرار رژيم جمهوري پارلماني
ميشويد. درآن اجتماع اعضاي کميته ئي بنام" کميته ي انقلابي کارگران تورکمنصحرا"
انتخاب ميشود که شما هم جزو انتخاب شده ها بوده وبمسئوليت آن نيز برگزيده ميشويد.
اين کميته تحت رهبري شما نام شهر را "بندرکارگر" اعلام ميکند وشما درسخنراني تان
اعلام خودمختاري ترکمنصحرا را ازوظايف کميته تان دانسته وعده ميدهيد که اين مسأله
به زودي بررسي وطي چند روزآتي اعلام خواهد شد". دراينجا بلافاصله پرسيد اينها را
تو ازکجا شنيدي؟ جواب دادم در دوره ي دانشجوئي ازتاريخچه ي" ماشينلي اُبا" ،
کارخانه، هنرستان وشهرک راه آهن گرفته تا بسته شدن هنرستان بدنبال دستگيري رئيس
چپ آن وغيره تحقيقاتي را انجام دادم وبيشترين اطلاعات را ازاعضاي سابق سازمان
جوانان تشکيلات خودتان گرفتم. لابد نورمراد آقا يادت هست که پيرمردي بوده وبا
اُلاغش نشريات حزب و پيامهاي تشکيلاتي را به روستاهاي غرب تورکمنصحرا ميرسانده
وبعداز کودتاي 28 مرداد وقتي زندانبانان به او مييگويند ترا گول زدند بيا عکس
شاه را ببوس آزادت کنيم. جواب داده " ازآن نفرت دارم".
دراينجا زنده ياد جليل جلوتروآمد وبه دوسوال بعدي اش جواب داد: پرسيد شما چي
هستيد وبرنامه تان چيست؟ جليل جوان حاضرجوابي بود، بلافاصله جواب داد: " ما خلقي
هستيم وميخواهيم عدالت برقرارشده حقوق پايمال شده ي خلق تأمين شود". گفت "منهم
اعتقاد به آن دارم ولي فقط برنامه ي حزب توده را خواندم، آيا شما برنامه ئي
داريد"؟ جليل جواب داد: " برنامه ي ما مبارزه در راه دموکراسي وعدالت است تا خلق
حقوق خودرا ازطريق شوراهاي منتخب خودشان کسب کنند". ودر آخرپرسيد چرا ميخواهيد
سخنراني تهيجي باشد؟ جواب دادم ازصبح چندنفرمارا کنار کشيده صحبتهائي کردند براي
من حرف دونفرآنها جالب بود. يکي ميگفت خبردارم آمريکائيها عده ئي ازافراد زُبده ي
ساواک ورکن دو( ضداطلاعات)ي شهرباني وژاندارمري را درتيمهائي سازماندهي کردند
وقريب الوقوع دست بکارميشوند. ومدعي شد که اين خبررا براي اينکه بيهوده کشته
نشويم ميرساند. پرسيدم چرا نميخواهيد ما کشته نشويم؟ جواب داد " براي اينکه
ترکمنچه مکتپ گه رئک ميگوئيد. دومي هم ازفعاليتهايش عليه رژيم سلطنتي وبلاهائيکه
پس ازدستگيري برسرش آوردند صحبت کرد وهشدارهائي داد. ميگفت " 25 مرداد 1332 وقتي
کودتاي شاه عليه دکتر مصدق شکست خورد وشاه فرارکرد آنقدرعکس شاه وخاندان سلطنت
سوزانديم که فکرميکردم ديگه غيرممکن است چيزي باقيمانده باشد ولي سه روزبعد( 28
مرداد) پس ازکودتاي مجدد آنقدرعکس آنها همه جا ريخته بود که مطمئن شدم انگليسيها
بلدند مردم ايران سحرکنند". بعلاوه نگاهي بمردم اجتماع کرده بياندازيد همه حالت
نگراني وتشويش دارند. ازصبح ماها چندين بارداخل شان رفته صحبت کرديم تا انقلاب را
باورکنند وازاتفاق تاريخي که افتاده به شوروشوق بيايند. سوال اصلي شان اين است که
ازکجا ميدانيم حاکمان جديد براي ما ترکمنها بهترازقبلي خواهند بود؟