Turkmensahra

  ترکمنصحرا

ترکمن ديلينده دوزو يازجاق بولالي!



ايلکي باشدا تازه دؤرديلن و يولا قويلان ترکمن- پارس ديليندأکي " ترکمن مديا" سايت اولغامئني قوتلاماق بيلن، ترکمن مدنيّتينينگ موندان بيلأک – ده بارها اؤسمگيني آرزو اديپ، ترکمن ديلينده گويبريلن " گلينگ انه  ديليمزه اوقايلينگ و يازيلينگ" آدئنداکي مقالا حقده دوزديش نکتاي ناظارئمي آيتماقچئل بوليارئس.
بلليک حکمينده بير زادي ياتلاپ گچمگي ضرور حاساپ اديأرين. يغني کؤچه- بازار گپلييش ديلي بيلن يازودا ادبي ديل حاسابا آلئنئپ يازئليان متنلر حوکمأن تپاوتلي بولمالي دئر. اگر شيله بولمادئق حالتدا، اول اؤز مدنيّتيني پس درجأ دوشورديگي دييپ دوشونيلر. ايکينجي بير طراپدان هم اؤز انه ديلينگده سواتسئزبولماق هم اونگات دوشونجه دألدير. آشاقداقي گويبريلن مقالاني اؤز بريلن متني بويونچا  دوزديش گيريزمأگه چملشيلينگ.
بو کيچي گؤريملي مقالانئنگ يازئجئسي ر.الف. جانلي، زحمته قالئپ يازاني اؤچين هم قئماتلئدئغئندا دوريار. البتّه اگر ترکمن ديلينينگ اؤسمگينه جانيپکش بولسانئنگئز قاتي گؤرمرسينگيز دييپ اوميت اديأرين. سبأبي بو مسئله ده، اؤزيمي بورچلي حاساپ اديپ شو دوزديشي يوللايارئن. بو دوزديشي سايتدان گويبريپ اوقئجئلارئنگ اونسيني ترکمن ديلينده دوغري يازماغا ائقجام اتمگينگيز کؤپچيليک سريشده سي حکمينده معقوللايارئن. 
 
ر.الف.جانلي
آذر 1385
 
گلينگ انه ديليمزه (ديليميزده) اوقايلينگ و يازيلينگ ( اوقايلينگ و يازيلينگ سؤزونده اگر گونگليک آلئنسا باغلانشئق بريان قوشولما "هم" بريلمليدير يغني "اوقايلينگ هم يازالينگ" امما "و" قوشولماسئني برمکچيل بولسانگئز ولين، "اوقايلي و يازالي" گؤرنوشده بريلمليدير.

         
تورکمن ديل و ادبيات اوغريندا آلادا اديأ نلر بيلن گورلشئنگدا(گورلشنينگده) و يا اولرينگ(اولارئنگ) گوررينگلريني اشدينگدا(اشيدنينگده" بو سؤزينگ دوغوري يازئلئشي ") – دأل-ده، ايسم، (دينگلأنينگده " بولمالي") و يادا يازيغي لرني(يازغئلارئني) اوقانگدا(اوقانئنگدا)، کؤپلئنچ ( "ئـ" شو حارپ "اِ" سسيني برنوق شو اصولي کيم اولانسا-دا يالنگئش. بو حارپ "
Y" سسيني آنگلاتيار. خاص دوغروسي "کؤپلنچ") انه ديليميزينگ يادان(ياتدان) چيقيب بارشينا اشاره اديارلر. ("و" سؤز باغلائجئسئني برجک بولسانگ اوتور"،" قويمالي. نوقاط قويمالئ دأل.) "و" انه ديليمزا(ديليميزه) اونس بيرمگني ايسله يارلر(اونس برمليديگيني نئغتايارلار.).
دوغردندا(دوغرودان-دا) نأمشيب(نأمه اوچين) "بو سؤز يازودا گتيريلمه يأر." بيزينگ(ايران تورکمن لرنينگ) آراميزدا تورکمن ديلينا(ديلينده) يازماق و اوقاماق، بولمللشي (بولمالي سي) يالي دال؟ البتأ (البتّه)، بوتين ييگيت لر، آچيق پيکراديان لر و اوقو جي( هايسي؟ اوقوچي دييپ مکدپده اوقايانلارا آيدئلسا، "اوقئجي" کتاپ و بيلکي مجله لري اوقايانلارا دييليأر.) لرميز، گپ دا بولسا(گوررينگدن-گوررينگ گچنده)، انه ديليميزي ساقلامالي(قورامالي) -دييب اوز يورگداکي ايسلئک لرني(ايسلگلريني) بيلديريارلر، امما عملدا بولسا(بو سؤزدن سونگ حکمأن اوتور"،" قويمالي) شول مهمي بيترمأگه(يرينه يتيرمأگه) هيچ اونس گؤرکه زمئيارلر(برمه يأرلر.) . نأمه اوچين؟
بو سوراغينگ جوغابيندا("جوغاپ" کؤچه-بازار سؤزي! بولمالئسي "جوواپ" قوشولوپ يازئلاندا "جووابئندا" "پ" حارپي "ب" حارپئنا اؤوريليأر.) کأن زاد آيديپ بولجک(بولجاق)، يونه(يؤنه) اينگ کوپ(کؤپ) آيديلاجق جوغاپ(آيدئلايجاق جوواپ) شيله بوليپ بيليار: هاوا، بيز اؤز يوردميزدا(يوردئمئزدا "البتّه لاتئن اليپبييينده سؤزينگ ايکينجي بوغوني "و" (يوردومئز) بريليأر. ولين عرب-پارس اليپبيينده بريلنده ايکينجي بوغونداقي "ü" و "u" يالي حارپلار "ائ" و "اي" يالي حارپلارا اؤوريليأر. ) "اوز" (بير سؤزلمده بير سؤزي 2 گزک بريلميأر.) انه ديليمزا(ديليميزده) اوقي ماق(اوقاماق) حاقميز يوق. امما بو دليل دوغري دا بولسا همما(أهلي) زادي بيزا(بيزه) آچيقلاب(آچئقلاپ) بيريب(بريپ) بيلمه يار. بو جوغاپ ويادا(يا-دا) شونگا منگزش جوغاپ لر(جوواپلار) دينگه حاقيقاتينگ يارسني(يارئسئني) گؤرکوزيب(گؤرکزيپ) بيليار(بيلر).
من هم شول(شونونگ) يالي اينانيارديم، هاوا، اينشالا(اؤز اصلي يازئلئشئني آلمالي.) بير زمان گئلر(گلر)بوتين مکتب لردا(مکدپلرده)، مدرسه لر ده و دانشگاه لرده(دانئشگألرده[1] "بيرينجي بوغون يوغئن چکيمده بريلسه، ايکينجي بوغون اينچه چکيمليدير. مثال اوچين: يادئگأرليکلر") تورکمنچه اوقيديلر(اوقادئلار) و شول زاماندا بيز تورکمنچه اوقيب(اوقاپ)(و)، يازيپ و پوزأرس(يازئپ- بوزارئس) دييارديم. امما بو پيکرينگ دوغرليق قاتشقي دا بولسا عمل دا بريان ميوه سي، تورکمن ديلنينگ دوشمانلرنينگ ايسله يان زادي دير(امما بو پيکير دوغري بولسا- دا، حاقئقات يوزونده بريأن ثمره سي، ترکمن ديلينينگ دوشمانلارئنئنگ ايسلگيني قاناغاتلاندئرياردي.). حيدا(بو سؤزادبي يازغئدا اولانئلمايار. اونونگ درگينه "ايسم- ده،" بولمالي.) آدم اوز انه ديلنا(ديلينده) يازماق(يازماغئني) و اوقيماقني(اوقاماغئني) بير نأمعليم گلجگا (گلجگه)غوي ماليمي (تابشئرمالئمي)؟ شون يالي(شونونگ يالي) يارتي يتنه(يارپي- يالتا) اوميتلر و پيکرلرينگ نتيجه سي مسأمعليم(آيدئنگ دئر. " مسته معلوم؟؟؟(براي يک مست هم معلوم است. اصطلاح جالبي نيست که در يک متن ادبي آورده شود.)"). انه ديليمزه(ديليميزده) يازماق(يازماغي) و پوزماقي(بوزماغي) اديل شوگونينگ (خود)اوزيندن باشلان يار(باشلامالي دئر.)، نه بير نأمعليم گلجکدن. (البتّه سؤزلم اؤز قوشاقلئغئندا دور.)
غئين دا بولسا(قئن هم بولسا- دا)، باشيندا يالينگيش لري کؤپ دا بولسا(ايلکي بادا يالنگئشلئقلار کؤپ هم بولسا- دا،)، اوننادا(اوندا- دا) دويغيلائنگي و پيکرلرينگي اوزديلينگا(ديلينگده) ديمأگه و يازماقا(يازماغا) باشلامالي دير. يوقسام(يوغسا) بيزينگ بال يالي(شکردن داتلي) سويجي تورکمن ديليميزينگ اوستونا چانگ(غبارسينگر) اوتورار و بيرنأچه اون يئلدان(يئللئقدان) سونگرا تورکمنصحرادا تورکمن ديلي (غبارئنگ آستئندا ييتيپ گيدر.)چانينگ آشاقيندا گومليب اونوديلر. شو حاطرينگ(حووپئنگ) اؤوينا گچمگ(اؤنگوني آلماق) اوچين گلينگ شوگوندان انه ديلميزا(ديليميزده) يازاماق(يازماغي) و اوقي ماقني(اوقاماغي) باشلايلينگ.
 
حرماتلي يازئجا و سايت دولاندئرئجئلارا اوستونليک آرزو اديأرين:
کانادا- تورنتو – د. خ. اونق
 

[1] . بلليک: "دانشگاه" سؤزينينگ گليپ چئقئشي حقدا بير بلليگي ضرور دييپ حساپ اتيأرين. "دانش" سؤزي قديمي تورکي "تانئش" سؤزيندن گليپ چئقيار. سونگلاردا بوسؤز دانئشماق معني ني آليار. مخمود کاشعارلئنئنگ دؤوريندن بأري، "دانئش" معني دا علم-بيليم آلئنيان مرکزلره دييليپ، پارس ادبيّاتئندا "علم" معني سئني ايه لأپدير. XI عصردان بيلأک پارس ديل دستورلاري دوزيلنده "گاه" قوشولماسي يغني مرکز يا-دا مکان حکمينده کؤپ سؤزلرينگ سونگوندان قوشولوپ غايتيار. شونونگ يالي قديمي ترکي کؤپ سؤزلر پارس ديلينينگ تأزه دن روح آلماغئندا رول اويناپدئر.  بو سؤزي حاضيرکي ترکمن ديلينده لافئظلاشدئرجاق بولسانگ "دانئشگأ" گؤرنوشده بريلملي دير.


[ نسخه قابل چاپ ] [ اين متن را با ايميل بفرستيد ] [ بازگشت به صفحه اول ]

استفاده از مطالب اين سایت با ذکر منبع بلامانع مي باشد