کشورهاي حاشيه درياي
خزر نتوانسته اند براي مقابله با جانوري که حيات ماهيان خاوياري و کيلکا را به خطر
انداخته، توافق کنند.اين در حالي است
که تحقيقات درباره نحوه مبارزه با اين جانور مهاجم دو سال پيش با حضور پژوهشگران
کشورهاي ساحلي خزر و کارشناسان بين المللي در موسسه مطالعات شيلات ايران انجام شده
و نمايندگان کشورهاي ساحلي خزر با آن موافقت کرده اند.قرار بود بعد از
توافق سران کشورهاي حاشيه خزر، مبارزه با اين جانور مهاجم آغاز شود ولي اکنون به
درستي مشخص نيست به چه دليل پنج کشور حاشيه خزر نتوانسته اند در اين زمينه توافق
کنند.عباسعلي مطلبي رئيس
موسسه تحقيقات شيلات ايران درباره علت عدم شروع مبارزه با اين جانور گفته است: "درياي
خزر بين پنج کشور ساحلي مشترک است و اين گونه اقدامات بايد با هماهنگي همه کشورها
باشد."به گفته آقاي مطلبي
تنها راه مبارزه با اين مهاجم مبارزه بيولوژيک است و تا پايان سال مشکل شانه دار
مهاجم رفع خواهد شد.البته برخي از کارشناسان
بر اين باورند که دوره مبارزه با اين جانور از پنج سال کمتر نخواهد بود و بعد از
آن نيز چند سالي وقت لازم است تا وضع به حالت سابق باز گردد.شانه دار مهاجماين جانور مهاجم
که با بر هم زدن تعادل چرخه زندگي در خزر، باعث کاهش شديد ماهي کيلکا شده و حيات
ماهيان خاوياري را به خطر انداخته، به گفته کارشناسان از حدود ده سال پيش وارد خزر
شده است.اين جانور ژله مانند
و شفاف که به شانهدار مهاجم معروف شده است (Mnemiopsis leidyi) با مصرف پلانکتون
ها - که غذاي اصلي کيلکا ماهيان است - جمعيت ماهي کيلکا را به شدت کاهش داده است.اندازه اين جانور
بيشتر از ۵ ميلي متر و حداکثر ۶ سانتي متر است اما تعداد زياد آنها به خصوص در فصل
گرما شرايط را براي زندگي جانوران کوچک خزر سخت کرده است.شانه دار مهاجم (M.leidyi)
که به احتمال زياد ازطريق توازن آب کشتي ها يا کانال ولگا – دن يا هر دو وارد خزر
شده آن قدر از پلانکتونها خورده که کيلکاها گرسنه مانده و از تعدادشان کاسته شده
است.بر اساس آمارهاي
منتشر شده توليد ماهيان کيلکا که در سال ۱۳۷۸ به ۹۵ هزارتن در سال رسيده بود اکنون
به کمتر از ۲۰ هزار تن رسيده است.بر اساس گزارش هاي
موسسه تحقيقات شيلات، اين جانور پيش از اين در سال ۱۹۸۲(۱۳۶۱) اکوسيستم درياي سياه
را برهم زده بود و بعدها در درياي آزوف خسارات فراواني به جانداران دريايي وارد کرده
بود.ايران در سال ۱۳۸۰
براي مبارزه با اين جانور کميته ملي نظارت بر مبارزه با شانه دار درياي خزر را تشکيل
داد و گزارشي از پژوهش هاي انجام شده را به اجلاس برنامه محيط زيست درياي خزر ارائه
کرد که با حضور کشورهاي حاشيه درياي خزر در باکو پايتخت آذربايجان تشکيل شده بود.در اين گزارش پژوهشگران
ايراني به اين نتيجه رسيده بودند که Beroe Ovata تنها شانه داري است که مي تواند
با شانه دار مهاجم (M.leidyi) مبارزه کند زيرا قبلا در درياي سياه و آزوف امتحان
خود را پس داده بود.در درياي سياه و
آزوف B.Ovata که همراه رقيب خود وارد آنجا شده بود توانست با مصرف شانه دار (M.leidyi)
در مدت چند سال اکوسيستم را به حالت طبيعي برگرداند.توليد مثلسئوال اينجاست که
چرا در خزر چنين اتفاقي به طور طبيعي نيفتاد. کارشناسان مي گويند: آب رودخانه ولگا
که بخش عمده آب خزر را تامين مي کند شيرين است و B.Ovata که نسبت به آب شيرين حساس
است نمي تواند در آن زندگي کند. در حالي که شانه دار M.leidyi خود را با آب شيرين
تطبيق داده و توانسته در بخش شمالي خزر بدون رقيب به تکثير بپردازد.به عقيده کارشناسان،
اگر بپذيريم که هر دو شانه دار از راه ولگا وارد خزر شده اند B.Ovata در همان نخستين
مراحل ورود بر اثر آب شيرين تلف شده اما M.leidyi توانسته زنده بماند و خود را به
بخش جنوبي خزر در سواحل ايران برساند.سواحل جنوبي خزر
عمق بيشتري دارد، آب آن شورتر و دماي آن براي تکثير مناسب تر است به همين دليل تراکم
اين شانه دار در سواحل ايران بسيار بيشتر از کشورهاي ديگر حاشيه خزر است.اين جانور دو جنسي
است (هم نر و هم ماده) و به سرعت تکثير مي شود يعني مي تواند هر هفته ۶۰۰۰ تخم بگذارد.
اين تخم ها در عرض دو هفته به شانه دار بالغ تبديل مي شوند و به نوبه خود توليد مثل
مي کنند.کيلکا ماهيان اولين
قرباني اين جانور هستند. اما فوک ها و برخي گونه هاي ماهيان خاوياري که از کيلکا
تغذيه مي کنند نيز در معرض خطر قرار دارند. تحقيقات اوليه نشان
مي دهد با کاهش کيلکا ماهيان، نرخ رشد و نرخ چاقي ماهيان خاوياري نيز کاهش يافته
است. نحوه مبارزهدو سال پيش بعد از
ارائه نتايج پژوهش ها درباره نحوه مبارزه با اين جانور مهاجم و توافق کشورهاي ساحلي
در زمينه پيوند زدن شانه دار B.Ovata، ايران ماموريت يافت تا اثرات احتمالي اين کار
را مورد بررسي قرار دهد. با اين هدف يک تيم
پژوهشي بين المللي مرکب از شش نفر از دانشمندان و کارشناسان ترکيه، روسيه، اکراين
و ۲۰ نفر از کارشناسان ايراني به مطالعات مشترک پرداختند.در همين زمينه آزمايشگاهي
نيز در ترکيه که در مبارزه با شانه دار مهاجم تجربياتي داشت تجهيز و مقداري از آب
خزر به آنجا منتقل شد تا دانشمندان در مورد تکثير B.Ovata تحقيق کنند.اين تيم پژوهشي سرانجام
به اين نتيجه رسيد که براي نجات آبزيان خزر بايد از B.Ovata کمک گرفت و با انتقال
آن به درياي خزر مشکل را حل کرد.قرار بود براي انتقال
B.Ovata از درياي سياه به خزر اين جانور صيد شود و با ظرف هاي ده ليتري به وسيله
هواپيما، به درياي خزر منتقل شود. با تهيه گزارش پژوهشگران،
نمايندگان کشورهاي حاشيه خزر پيوند B.Ovata به درياي خزر را تائيد کرده بودند و قرار
بود با توافق نهايي سران کشورهاي ساحلي اين پيوند انجام شود اما به نظر مي رسد کار
در همين مرحله متوقف مانده است.به عقيده کارشناسان،
ايران بايد هر زودتر با رايزني گسترده همسايگان خود را براي رها سازي رقيب اين شانه
دار متقاعد کرده و جلوي خسارت بيشتر به ذخاير درياي خزر را بگيرد.منبع اين
مطلب: بي بي سي