|
300.000 ýyla ýakyn
|
Türkmenistanyñ topragynda
Aşel
tipli ýadygärlik.
|
|
100.000 ýyla ýakyn
|
Türkmenistanyñ topragynda
Muste
tipli ýadigärlik.
|
|
8000-6000 ýyl M.ö
|
Türkmenistanda neolit zamanynyñ ýadigärlikler.
|
|
7000 M.ö
|
Günorta Türkmenistanda ekerançylygyñ ösüşi.
|
|
5000-4000 ýyl M.ö
|
Giyçki neolit zamanynyñ ýadigärlikleri.
|
|
4000-2000 ýyl M.ö
|
Türkmenistanyñ topragynda
neolit we bürnç zamanynyñ ýadigärlikleri. (Änew
I-III, Namazgah
I-IV)
|
|
4000 M.ö
|
Günbatar Türküstanda Türk medeniýetiniñ ösmegi.
Mary medeniýetiniñ güýçli döwri.
|
|
2000 ýyl M.ö
|
Irki demir zamanynyñ
ýadigärlikler (Änew IV, gadymy
Dehistan
medeniýeti)
|
|
750 M.ö
|
Sakalaryñ
(Skitleriñ) Ýevropa göçüşi.
|
|
550-547 M.ö
|
Pars şasy Kuroşyñ Par/Parfýa we Hirkanýa (häzirki Astrabada
geçiren ganly ýörişi)
|
|
530 M.ö
|
Ürgece we Mara çözup gelen
Kuroş کورش şazada
Tumar hanyma ýeñlip,
heläk bolýar.
|
|
522 M.ö
|
Margiýanad (Maryda)
Faradyñ
yolbaş-çylygynda halk gozgalanyñ möwç alýar.
|
|
522 M.ö
|
Parfýada we
Hirkanýada Akamenitleriñ
هخامنشلرینگ
garşysyna gozgalañ.
|
|
521 M.ö (mars)
|
Eýran
şasy Darýuş
I Parfýalylaryñ gozgalañyna garşy Vişpauzatiş diýen ýere goşun
sürýär.
|
|
329 M.ö
|
Aleksandr Makedonskiniñ Mara ýörişi.
|
|
300M.ö(ortasy)
|
Parfýa döwleti selukitler döwletinden bölünip aýryldy.
|
|
300-200 M.ö
|
Gadymy Horezim medeniýeti ösüp, Türküstanda uly döwlete öwrüldi.
|
|
250 M.ö
|
Parfýa (Äşkan) urugly
Ärşek (Ärtek), Ärdogan
serdarlar Etrek-Tejen arasyndaky topragy eýeledi. Sakalaryñ
ýeñilmegi, Sarmatlaryñ gudrata ýetmegi.
|
|
247 M.ö
|
Parfýa döwletiniñ baştutany Ärşek, Nusaýda başyna täç geýp, ol
ýeri paýtagt belleýşi.
|
|
209 M.ö
|
Göktürkleriñ baştutany
Tümen
hanyñ gudrata ýetmegi.
Hun Türkleriñ serdary
Mete hanyñ
gudrata ýetişi.
|
|
174 M.ö
|
Mete hanyñ
ölümi.
|
|
171-138 M.ö
|
Parfýa patyşasy
MitridatI-iñ
patyşalyk sürmegi, şonuñ dolandýran wagtynda Parfýanyñ uly
imperiýa öwrülmegi.
|
|
160 M.ö
|
Türkleriñ ata-babalary hasaplanýan “Ýuweçilariñ” Yssyk köle
tarap süýşmegi.
|
|
50 M.ö
|
Hun Türkleriñ, Hytaya (Çine) tabyn boluşy.
|
|
10 M.s
|
Parfýada “kiçi” arşakitler urugynyñ gudrata ýetişi.
|
|
35-36
|
Parfýa döwleti bilen Rim imperýasynyñ söweş.
|
|
87
|
Parfýa ilçileriniñ Çine iberilmegi.
|
|
300
|
Türkmenleriñ arasynda Hyrystyyan dininiñ ýaýramagy.
|
|
420
|
Maryda Nesotrian metropolisiýanyñ döredilmegi.
|
|
425
|
Abdal (Ak Hun) döwletiniñ Jeýhun we Maryda döremegi.
|
|
426
|
Eýran patyşasy Bähram5-iñ Abdallaryñ üstüne ganly ýörişi, Abdaly
hanyñ Maryda öldürilşi.
|
|
433
|
Çin imperatorlygynyñ 3-nji urugy Tubaýlaryñ gysyşy neticesinde
Altaý we Gylyç hanlygynda oturan Türkleriñ Türküstana göçüşi.
|
|
434
|
Günbatar Hunlaryñ serdary
Atillanyñ
tagta çykyşy.
|
|
452
|
Atillanyñ Ýevropa taryhy ýörişi
|
|
454
|
Atillanyñ ölümi.
|
|
522
|
Faradyñ
baştutanlygynda Maryda halk gozgalañynyñ möwç almagy.
Türk hakany
Tümen han
“Juwan-juwan”lary ýeñip, uly günbatar Göktürk döwletini doganlar
Istemi
han we Muhan
han tarapyndan esaslanmagy.
|
|
533
|
Tümen ogly
Guly hanyñ
gudrata ýetmegi.
|
|
534
|
Guly hanyñ ogly
Muhanyñ
gudrata ýetmegi.
|
|
550
|
Hazar türkleriniñ günorta Orsýete yörişi.
|
|
552
|
Awar Türkleriniñ, Göktürkler tarapyndan ýeñilmesi.
|
|
566
|
Abdal häkimiyetini ýykmak üçin Göktürkleriñ serdary Istemi
hanyñ, Eýran şasy Enewşirwan bilen birleşmegi.
|
|
576-603
|
Istemi han ogly,
Tarbu hanyñ
höküm süren döwri.
|
|
581
|
Göktürk döwletiniñ, gündogar we günbatar böleklere bölünşy.
|
|
605
|
Türk serdary
Çöl hanyñ,
Eýranly Hosrowa garşy söweşi.
|
|
610
|
Belli Gyzyl alan diwarynyñ Kümüşdepeden salnyp başlanyşy.
|
|
630
|
Gündogar Göktürk döwletiniñ dargamagy.
Hazar Türkleriniñ erkinlige gowuşmagy.
|
|
638
|
Günbatar Göktürkleriñ ikä bölünmegi.
|
|
650
|
Eýran şasy ÝezdgerIII-iñ, araplaryñ çozuşyna çydaman Mara
sygynmagy.
|
|
651-661
|
Araplaryñ Horasany basyp almagy, Çöl hanyñ Dehistan we Hazar
ýakasynda araplar bilen söweşmegi.
|
|
680
|
Gutluk hanyñ
Göktürk döwletini gaýtadan dikeldeni üçin halk tarapyndan
Ilteriş
lakamyny almagy.
|
|
691
|
Gutluk hanyñ ölümi.
|
|
716
|
Araplaryñ Dehistany basyp almagy.
|
|
731
|
Gutluk han ogly
Gultegin
hanyñ ölümi. Onuñ adyna
dikeldilen mazar daşlaryndaky ýazgylar Türk taryhynyñ altyn
sahypalaryna öwrülýär. Bu taryhy ýadigärlikler Issyk kölüñ
golaýynda ýerleşýär.(Tegin= Şazada)
|
|
734
|
Gutluk han ogly,
Bilge hakanyñ
ölümi.
|
|
744
|
Uýgurlaryñ Göktürk döwletini agdarmagy.
|
|
744-840
|
Uýgurlaryñ höküm süren döwri.
|
|
832
|
Maryly alym Habaş, astronomiki tablitsasyny (nejum jedveli)
düzdi.
|
|
845
|
Gyzyl alan diwarynyñ remond (tämir) edilmegi.
|
|
889
|
Ibn Fadleniñ(Fozlanyñ) yslam dinini ýaýratmak üçin Oguz
Türkleriniñ arasyna sıyýahaty.
|
|
923
|
Çöl Türkleriniñ Çinde gudrata ýetmegi.
|
|
932
|
Garahanly Türkleriñ serdary
Satyk Bugra han
gudrata ýetip ilkinji musulman Türk döwletiniñ düýbüni tutdy.
|
|
937
|
Woşimgir ogly Gabusyñ Gürgen (häzirki Kümmetgowuz) şäheriniñ
häkimi bolmagy.
|
|
969
|
Maryly Mäsoudi
Märvezi مسعودی
مروزی
öz
şahnama eserini ýazdy. Bu eser soñraky ýazlan şahnamalara nusga
bolýar.
|
|
973-1048
|
Belli Türk filosofy, filolog
(logatşynas) we matematik alymy
Äbu-reýhan Älbiruniniñ
ýaşan döwri.
|
|
980 Aug. 8
|
Belli Türk filosofy, medisina
alymy Ibn-Sina
Ürgençde doguldy.
|
|
992
|
Samanit Nuh II-iñ Nusaý, Ürgenç emiri Äl-mamuna, Äbivärdi
(Kakany) bolsa- horezmşasy Äbu-Abdylla bermegi.
|
|
998
|
Gazy(söweşceñ) lakamly Gaznaly Mahmydyñ tagta çykmagy.
|
|
1017
|
Horezimi Gaznaly Mahmyd basyp aldy.
|
|
1025
|
Türkleriniñ bir böleginiñ Seljuklardan aýrylyp, soltan Mahmydyñ
tarapyna geçmegi.
|
|
1027
|
Gaznawitleriñ zulmuna garşy Türkleriniñ gozgalañy.
|
|
1031-1041
|
Mesoud Gaznalynyñ höküm süren döwri.
|
|
1032
|
Seljukly Türkmenleriñ Horasan we Ürgence göçmekleri.
|
|
1035 June19
|
Seljuklaryñ Horasanda gaznewit goşunlaryny ýeñmegi.
|
|
1037 june18
|
Belli alym Ibn-Sinan aradan çykdy.
|
|
1038 July
|
Seljuklaryñ Saragty, Maryny we Nişapury eýelemekleri.
|
|
1040 May24
|
Marynyñ töwereginde Dendanakanyñ ýanynda Mesoudyñ goşuny
Seljuklar tarapyndan çym-pytrak edilýär.
Togrul beg, döwletiniñ düýbüni tutýar.
|
|
1055
|
Togrul begiñ Bagdady almagy.
|
|
1058
|
Ibraýym (Ýenal-Aynalyñ)
gozgalañy.
|
|
1060
|
Soltan Sanjaryñ
buýrugy bilen Astrabad we Gürgene Türkmenlerden häkimler
bellenýär.
|
|
1063-1072
|
Seljukly Alp-Arslanyñ höküm süren döwri.
|
|
1069
|
Ýüsüp Ulug “hajeb-e Has”
Gutagu bilik
kitabyny ýazyp, Bugra
hana hödürlýär.
|
|
1071
|
Alp-Arslanyñ
Mavera-un-nehre ýörişi.
|
|
1072
|
Alp-Arslanyñ ölümi.
Kaşgarly Mahmyd
“Diwan lugat-ättürk” eserini ýazdy.
|
|
1073
|
Seljukly soltan
Mälik şanyñ
buýrugy bilen Maryda astronom (resädhâna) binasynyñ gurulmagy.
|
|
1074
|
Omar Hayyamyñ Mary resädhanasynda işlemegi.
|
|
1080
|
Soltan Süleýman ibn Kutulmyşyñ Anadolyny basyp almagy.
|
|
1081
|
Tekeşiñ
gozgalañy we onuñ Maryny ele geçirmegi.
|
|
1086
|
Mälik şanyñ Siriýa ýörişi.
|
|
1092
|
Mälik şanyñ ölümi
|
|
1092-1104
|
Seljukly
Barkiýaryñ
(Börükýarygyñ) höküm süren döwri.
|
|
1101
|
Seljukly soltan
Gylyç Arsalanyñ
meşhur Haçly söweşleri.
|
|
1113-1167
|
Taryh we geografiýa alymy
Abdylkerim Assamanynyñ
ýaşan döwri.
|
|
1118-1153
|
Soltan Sanjaryñ höküm süren döwri.
|
|
1128-1156
|
Horezm şasy
Atsyzyñ
höküm süren döwri.
|
|
1130
|
Soltan Sanjaryñ Mavera-u-nehre ýörişi.
|
|
1144
|
Buharanyñ Oguzlarlar eýeleýär.
|
|
1150
|
Maryda Sanjaryñ ýadigärliginiñ gurulmagy.
|
|
1153 May
|
Oguzlaryñ Maryny alyp, Sanjary ýesir etmekleri.
|
|
1153 Dec.
|
Oguzlaryñ Nişabury basyp almagy. Mahmyt hanyñ gündogar-Seljuk
döwletiniñ hökümdary diýilip jar edilmegi.
|
|
1153-1173
|
Mary we Saragty, Oguz mäligi Dinaryñ dolandyrmagy.
|
|
1153-1205
|
Balhy Oguzlaryñ Zengitler urugynyñ dolandyrmagy.
|
|
1156
|
Nusayda Horezm şasy
Il-Arslanyñ
ady bilen hutba okamak düzgüniñ girizilmegi.
|
|
1156 May 7
|
Soltan Sanjar
62 yaşynda aradan çykýar.
|
|
1161
|
Oguzlaryñ we Ýazýrlaryñ birleşen goşuny Dehistan hem Gürgeni ele
geçirýär.
|
|
1172
|
Maryny Oguzlar eýeleýär.
|
|
1172-1200
|
Horezm şasy
Tekeşiñ
höküm süren döwri.
|
|
1178/9
|
Ürgençde Tekeşiñ
köşgünde alym Fahraddin Razy
فخرالدین رازی
“Ilymlar ýygyndysy” diýen ensiklopediýasyny ýazýar.
|
|
1182
|
Şahyr Reşid-etdin Wetwatyñ ölümi.
|
|
1191
|
Şahyr Änväriniñ ölümi.
|
|
1193
|
Tekeş han Maryny eýeleýär.
|
|
1200
|
Il-Arslan ogly Tekeş hanyñ ölümi.
|
|
1205
|
Balkan we Hazar töwereginden nebit çykarlyp başlanmagy.
|
|
1206
|
Ýesuka(ýeske)batyryñ [Çingiz hanyñ] güýç toplap başlamagy.
Dehlide Türk döwletiniñ gurulmagy.
|
|
1215
|
Çingiz han Horezm bilen gatnaşýar.
|
|
1220
|
Jelal-etdin
Horezm şasy bolýar.
|
|
1221-22
|
Mogollar häzirki Türkmenistany basyp alýar.
|
|
1224
|
Mogollar bilen söweşmek üçin Hindistana goşun ýygnamaga giden
Jelal-etdiniñ Ürgenje dolanýar.
|
|
1250
|
Müsürde Memluk Türk döwletiniñ emele gelmegi.
|
|
1320
|
Ärsary babanyñ
döwri.
Moin-elmorid
معین المرید
atly kitabyñ arapçadan Türkmençä terjime edilmegi.
|
|
1336
|
Belli Türk harby serkerdesi
Emir Timuryñ
doglan ýyly.
|
|
1353
|
Muhammed Harezmi “Mohabbet nama” atly eserini ýazýar.
|
|
1357
|
Altyn orda hany
Jany begiñ
Horasany ele geçirmegi.
|
|
1370
|
Timuritler döwletiniñ döremegi.
|
|
1384
|
Timur Gürgeni we Mazenderany eýeleýär.
|
|
1394Mars24
|
Türküstanyñ belli soltany we
münjjemi Ulug begiñ
doglan güni. Wepaty 1449
|
|
1405 Feb.18
|
Emir Timuryñ ölümi.
|
|
1405-1406
|
Temuritleriñ garşysyna Ogurjalylaryñ gozgalañy.
|
|
1405-1447
|
Şahroh Timuryñ
höküm süren ýyllary.
Bu döwürde Marynyñ (Abdulla han galansynyñ) täze ýerde düýbi
tutuýar.
|
|
1410
|
Şahrohyñ permany bilen Mary galasynda dikeldiş işleriniñ
başlanmagy.
|
|
1428
|
Özbek Türk döwletiniñ döreýşi.
|
|
1437-1560
|
Gazan tatar Türkleriniñ höküm süren ýyllary.
|
|
1441-1793
|
Kyrym tatarlarynyñ höküm süren ýyllary. (olar soñra zor bilen
Orsýete birikdirilýär)
|
|
1446-1556
|
Astrahan Türkleriniñ höküm süren ýyllary.
|
|
1469-1509
|
Soltan Söyün Baygaranyñ
Hyratda höküm süren ýyllary.
|
|
1470
|
Gara-goýunly Türkmen döwleti dargaýar.
|
|
1486
|
Wepaýy,
Türkmen dilinde “Rownak ul-yslam” رونق السلام eserini ýazýar .
|
|
1486
|
Özbek hany Şeýbany hanyñ Horezme çozmagy, onuñ ol ýerdäki
Türkmenler bilen çaknyşmagy.
|
|
1498-1556
|
Şahyr
Muhammed Fuzulynyñ
ýaşan döwri.
|
|
1501 jan 3
|
Belli Türk şahyry
Alyşyr Nowayy
aradan çykdy. (Doglany 1441)
|
|
1503
|
Ak-goýunly Türkmen döwletiniñ dargamagy.
|
|
1510
|
Gyzylbaş Ismaýyl
Säfävi
Mary we Hywa ýörişi, onuñ Şeýbany han tarapyndan yzyna
serpikdirilmegi. Hywa döwletiniñ düýbüniñ tutulmagy.
|
|
1517
|
Müsür Memluk Türk döwletiniñ soñy.
|
|
1526
|
Dehli Türk döwletiniñ soñy.
Babur Türk döwletiniñ döreýşi.
|
|
1540
|
Türkmeniñ merdana ogly
Aba serdar,
Säfävitli Tahmasp şaha garşy Etrek-Gürgende gozgalñ göterýär.
|
|
1557
|
Astrabat, Aba serdaryñ eline geçýär.
|
|
1558
|
Aba serdaryñ haýynlyk bilen öldürilmegi.
|
|
1558
|
Inglis diplomaty Antoni Jinkinson,iñ Astrabada, Hazara we Hywa
syýahaty.
|
|
1558-1602
|
Türkmenistanyñ Wezir we şonuñ
bilen ýanaşyk welaýatlarda
Hajymuhammed hanyñ
höküm süren wagty.
|
|
1561 Jan 31
|
Beýik harby serkerde, şahyr
hanlar hany Bayram
han Türkmeniñ
öldürilmegi.
|
|
1570
|
Häzirki Akgala şäheriniñ düýbi tutulýar. Türkmenleri kontrol
edmek üçin şah ApbasI-iñ buýrugy bilen ol ýere Gajarlar göçürlip
getirilýär.
|
|
1593/4
|
Türkmen serdary
Alyýar beg
Astrabad welaýatynyñ hökümdary bolýar.
|
|
1596
|
Alyýar ogly
Muhammedyar
han Astrabadyñ häkimi bolýar.
|
|
1597
|
Muhammedýar hany “Okly” Türkmenler öldürýär.
|
|
1598
|
Şah Apbasyñ Okly Türkmenlere garşy ýörişi.
|
|
1603-1663
|
Hywa hany
Abulgazy Bahadur hanyñ
höküm süren ýyllary.
|
|
1614
|
Rus ilçileri Mihail Tihonov we Aleksey Buharov, Duruna, Nusaýa
we Kaka syýahat edýär.
|
|
1623-1642
|
Hywany Isfendiyar hanyñ dolandyrmagy.
|
|
1627
|
Baýram hanyñ ogly
Abdyrahym
hanyñ ölümi
|
|
1629
|
Abulgazyñ goşuny Nusaýy we Duruny basyp alýar.
|
|
1639/40
|
Abulgazynyñ Mañgyşlak we Balkan Türkmenleriniñ arasynda bolmagy.
|
|
1641
|
Ajylar urugyndan Türkmen söwdigärler Moskwa gidýärler.
|
|
1643
|
Abulgazynyñ Aralda han diýlip jar edilmegi.
|
|
1647
|
Abulgazynyñ Tejene ýörişi.
|
|
1648
|
Abulgazynyñ goşunynyñ Bamy we Börme Türkmenlerini derbi-dagyn
edip, talamagy.
|
|
1651
|
Abulgazynyñ Etrek sährasynda
Türkmen kethudasy
Baýrajyñ göçüne
talañ salmagy.
|
|
1660
|
Abulgazynyñ meşhur “Şejere-ýe Terakime”
شجره تراکمه
eseriniñ
ýazylmagy.
|
|
1665
|
Sibir özbekleriniñ Orsýete birikdirilmegi.
|
|
1688
|
Nedir Owşaryñ/Afşaryñ doglan ýyly.
|
|
1689
|
Hywany
Ereñ
hanyñ dolandyran wagtynda Türkmenleriniñ urug baştutanlarynyñ
häkimiýeti ele geçirmegi.
|
|
1690
|
Buhara emiriniñ goşunlarynyñ Mara çozup gelmegi.
|
|
1700-1760
|
Gündogaryñ görnükli filsofy Döwletmämed Azadynyñ
ýaşan döwri.
|
|
1710-1770
|
Şahyry we ýazyjy
Nurmohammed Andalybyñ
ýaşan döwri.
|
|
1710
|
Erkin Hokand döwletiniñ döredilmegi.
|
|
1713
|
Mañgyşlak Türkmenleriniñ wekili
Hojanepes
Astrahana/ Ajdarhana gidýär.
|
|
1714 May14
|
Hywa rus goşunlaryny ýollamak hakynda Piýotr I senat mejlisine
buýruk berýär.
|
|
1715-1728
|
Şirgazyhanyñ
döwri; Mary, Köpetdag, Etrek, Mañgyşlak we Aadak Türkmenleriniñ
oña boýun egdirilmegi.
|
|
1715 April
|
Piýotr I Hazar kenar ýakalaryna we Türküstana Bekoviç-Çerkaskini
ýörite ilçi edip iberýär.
|
|
1716 Oct 9
|
Çerkaski, Düýpgaraganda harby galanyñ düýbüni tutýar.
|
|
1719
|
PiýotrI Hazar ýakasyna Berde, Saýmonov we Urusovy ýörite ilçi
edip iberýär.
|
|
1720
|
Hazar deñziniñ 1-nji ylmy kartasy çyzylýar.
|
|
1720-1790
|
Şahyr
Abdylla Şabendäniñ
ýaşan döwri.
|
|
1721
|
Swedenli offisser L. Stralendborg Türk hanlarynyñ Orhun we
Ýeni-seýidäki mazar daşlaryny tapýar. Bu tapyş taryhymyzyñ
aýdyñlaşmagyna uly bähbit bolýar.
|
|
1728
|
Nedir Owşaryñ Mugan çölünde täç geýiş dabarasy.
|
|
1730
|
Nediriñ zulmunyñ garşysyna Türkmenleriñ gozgalañy.
|
|
1730
|
Keymir
hanyñ(Kör) Nedir şanyñ zulmuna garşy gozgalañy.
|
|
1733
|
Nediriñ Jeýhun we Hywa töwereklerine ýörişi.
|
|
1733-1798
|
Milli şahyr
Magtymguly pyragynyñ
ýaşan döwri.
|
|
1740
|
Hywa-abat şäheriniñ düýbüniñ tutulmagy.
|
|
1741
|
Kapitan Tebelev Hazaryñ gündogar kenaryna syýahat edýär.
|
|
1743
|
Nediriñ zulmuna garşy Türkmenleriñ gozgalañynyñ gaýtadan möwç
almagy.
|
|
1743
|
Hazaryñ gündogar tarapyna kapitan Budruf syýahat edýär.
|
|
1743/44
|
Ýomut we Salyr hanlarynyñ ýardamy bilen Artyk Ynagyñ Hywa hany
Abulgazy II-ni ýykmagy.
|
|
1744 -45
|
Etrek-Gürgen Türkmenleriniñ Nediriñ zulmuna garşy gozgalañy.
Nediriñ hökmi bilen öldürilen Türkmenleriñ kellelerinden minara
ýasalmagy.
|
|
1744
|
Akgalaly Gajarlaryñ serdary Petaly hanyñ Nediriñ buýrugy bilen
öldürilmegi. Onuñ ogly Mämetesen han “Daz” türkmenleriniñ
arasyna sygynýar.
|
|
1745
|
Nediriñ Çärjewe ýörişi; Sukýaryñ golaýynda olaryñ ýomutlar bilen
söweşi.
|
|
1745 june
|
Nedir şanyñ öldürilmegi. Täze döwlet gurmak üçin Ahmad Dürrany
Gökleñ türkmenlerinden ýardam soraýar.
|
|
1745
|
Kapitan V.Kopytovski komandasy astynda rus gämileri Mañgyşlaga
gelýär.
|
|
1747
|
Amyderýa ýakasyndaky türkmenleriñ, Buhara emirine garşy
gozgalañy.
|
|
1748-1770
|
Hywa ýomutlarynyñ özbek hanlaryna garşy göreşi.
|
|
1753 Aug 6
|
Ahmat şah Dürranynyñ
gökleñ han-beglerine ýollan birinji haty.
|
|
1753
|
Gaýyp hanyñ garşysyna türkleriniñ gozgalañy.
|
|
1759
|
Mämetesen han Gajar, Zendlere garşy söweşde heläk bolýar.
|
|
1764
|
Rus harby komandyrlary Tokmaçev we Ladijenski Hazar ýakasyna
syýahat edýärler.
|
|
1764
|
Ýomutlaryñ kömegi bilen Mämedemin Hywanyñ hany bolyar,
häkimiýetde ýomutlara orun berilýär.
|
|
1760-1828
|
Şahyr
Seýtnazar Seýdiniñ
ýaşan döwri.
|
|
1770
|
Hywa hökümeti ýomut hanlarynyñ eline geçýär.
|
|
1770-1840
|
Şahyr
Mämedweli Keminäniñ
ýaşan döwri.
|
|
1776-1848
|
Şahyr
Myrat Talybynyñ
ýaşan döwri.
|
|
1781-82
|
Graf Voynoviç Hazar ýakasyna syýahat edýär.
|
|
1785-1846
|
Gurbandurdy Zelili,niñ
we Artyk-muhammed
Seýdi,niñ (Seýdi
Hojanyñ) ýaşan döwüri.
|
|
1787-1797
|
Agamämmet şah- Gajaryñ höküm süren ýyllary.
|
|
1791-1880
|
Şahyr
Abdyrahman Zynharynyñ
ýaşan döwri.
|
|
1794
|
Agamämmet şahnyñ Mugan çölünde täç geýiş dabarasy.
|
|
1795
|
Türkmen serdary
Hojamberdi hanyñ
ýaşan döwri. Türkmenleriñ ýardamy bilen padyşa bolan Agamämmet
yzly-yzyna türkmen topragyna jeza beriji goşun ýollaýar.
|
|
1797 Dek 27
|
Şahyr
Asedolla Galyby
Dehlide dünýä inýär.
|
|
1797-1843
|
Petaly şa-gajaryñ höküm süren döwri.
|
|
1800-1880
|
Dowan
şahyryñ ýaşan döwri.
|
|
1803-1881
|
Şahyr
Öweztagan Kätibiniñ
ýaşan döwri.
|
|
1804-1806
|
Hywada Iltüzer hanyñ höküm süren döwri; onuñ Hywadan ýomutlary
kowup çykarmagy.
|
|
1804-1813
|
Orsýet-Eýran arasyndaky birinji urş.
|
|
1804-1848
|
Jafarbaýlaryñ serdarlary (1848-nji ýyla çenli):
1.Mämet han, 2.Mämet han ogly Tagangylyç,
3.
Tagangylyç ogly Gunça han, 4.Soltanmäd han, 5.Agahan
(Soltanmädiñ körekeni) ,
6.
Soltanmäd ogly Annaraz, 7.Aga han (ikinji gezek), 8.Annanazar
han, 9. Mädguly hanyñ ogly Derýaguly han (1844)
|
|
1808-1809
|
Hywa hany Muhammetrahym hanyñ Çowdur türkmenlerine ýörişi.
|
|
1808
(May-September aralarynda)
|
Hoja Ýüsüp Kaşgarly
we Gurbangylyç Ýomudyñ
baştutanlygynda Etrek-Gürgen türkmenleriniñ Akgalanyñ
töwereginde Petaly şa garşy gozlañy.
|
|
1810
|
Çowdurlaryñ Hywa we Araldan Mañgyşlaga göçmekleri.
|
|
1810-1862
|
Şahyr
Mollanepesiñ
ýaşan döwri.
|
|
1810-1880
|
Baýly
şahyryñ ýaşan döwri.
|
|
1813 Okt 25
|
Hazar ýaka türkmenleriñ
ýaşulusy Kyýat han
Eýaran-Rus arasynda Gülüstanda şertnamasy baglaşylan ýygnaga
gatnaşýar. Eýranyñ harby gämileriniñ Hazarda gatnamagynyñ
gadagan edilmegini gazanýar, bu wakadan soñ Kümüşdepe Eýran
gämilerinden atylýan top oklaryndan amanda galýar.
|
|
1819-21
|
Orsýet patyşasynyñ ýörite ilçisi N.N.Muraviýev Hazar ýakasyna
gelýär.
|
|
1820
|
Muhammetrahym Han, Myrat serdary teke türkmenlere han edip
belleýär.
|
|
1821
|
Kümüşdepeli
Kyýat han
Astrabad häkimine garşy baş göterýär.
|
|
1821-22
|
Inglis diplomaty James Frezer türkmenleriñ arasyna gelýär.
|
|
1822-1884
|
Annagylyç Mätäjiniñ
ýaşan döwri.
|
|
1823
|
Gulmyradyñ
Mara han bellenmegi, onuñ Soltanbent galasyny dikeltmäge
synanyşmagy, täze Marynyñ düýbüniñ tutulmagy.
|
|
1825
|
Çeleken, Şagadam we Balkan aýlagyna rus E.Y. Eyhvald-yñ
syýahaty.
|
|
1825-1842
|
Hywa hany Allagulynyñ höküm süren döwri.
|
|
1826-1828
|
Eýran-Rus arasyndaky ikinji urş, Türkmençay şertnamsynyñ
baglanmagy, Azerbayjanyñ ikä bölünmegi.
|
|
1829-1880
|
Şahyr
Oraz Aşygynyñ
ýaşan döwri.
|
|
1830
|
Yasawul Lalayeviñ Hazar ýakasy ýomutlaryñ arasyna syýahaty.
|
|
1830
|
Erdeşir mürze Eýran goşunyna baş bolup, türkmen topragyna
jezalaýjy ýörişi.
|
|
1831-1908
|
Şükür bagşynyñ
ýaşan döwri.
|
|
1832
|
Hazaryñ demirgazyk-gündogar kenarlaryny barlamak üçin
G.S.Kareliniñ syýahaty.
|
|
1832 Okt
|
Eýranly harby serkerde Abbas mürzäniñ Saragta ýörişi.
|
|
1832
|
Hazar deñzinde rus Novo-Alksandrovsk harby berkitmesini
gurulýar.
|
|
1834
|
Rus ilçisi Turpaýeviñ Hywa missiýasy.
|
|
1834
|
Astrahan täjiri A.Gerasimov bilen kenar ýaka ýomutlaryñ arasynda
söwda şertnamasy baglaşylýar.
|
|
1836
|
Muhammet şa Gajar Etrek-Gürgen türkmenleriniñ üstüne jeza beriji
goşun ýollaýar.
|
|
1836-1919
|
Marynyñ hany
Güljemalyñ
ýaşan döwri.
|
|
1836
|
Rus goşuny Aşyr-adany basyp alýar.
|
|
1837
|
Gurbandurdy Zelili,
hywa ýesir düşýär.
|
|
1837
|
Çelekene, Eýran deñiz güýçleriniñ hüjümi.
|
|
1838
|
Eýran goşunynyñ Saragty basyp almagy.
|
|
1840
|
Ahalyñ hany
Garaoglan
han Maşatly serkerde Salaryñ gozgalañyna ýardam berýär.
|
|
1840
|
Hazar deñziniñ türkmen ýakalarynda rus harby gämi istansiyasy
gurulýar.
|
|
1841
|
Hywa hany Rahmangulynyñ Mara ýörişi.
|
|
1843-1846
|
Murgapda Soltanbent galasy dikeldilýär.
|
|
1843-1855
|
Hywa hany Muhammedeminiñ höküm süren döwri, onuñ Mary we
Ýolötene çozuşy. Saryklaryñ Hywa hanyna garşy gozgalañy. Hywa
hanynyñ Mary we Tejene salgyt ýygnamaga iberen wekilleriniñ
derbi-dagyn edilmegi. Soltanbend galasynyñ weýran edilmegi
(1847)
|
|
1847-1906
|
Şahyr
Mesgingyljyñ
ýaşan döwri.
|
|
1848
|
Mämed şa Gajaryñ ölümi.
|
|
1848-1896
|
Nasyretdin şa Gajaryñ Eýranda höküm süren döwri.
|
|
1850-1923
|
Meşhur
Kel bagşynyñ
ýaşan ýyllary.
|
|
1853-54
|
Gajar serdary Hüseýin hanyñ baştutanlygynda Eýran goşuny Mara
çozýar.
Ferýdun mürzäniñ baştutanlygynda Eýran goşuny Ahala çozuşy.
|
|
1855 Mars12
|
Saragtyñ ýanynda tekeler bilen söweşde Muhammedemin ýeñilip,
öldürilýär.
|
|
1855
|
Türkmen serdary
Magtymguly hanyñ
Akgalanyñ töwereginde Gajarlaryñ garşysyna turzan gozgalañy.
|
|
1858
|
Garrygalanyñ ýanynda bolan söweşde Jafarguly hanyñ
baştutanlygyndaky Eýran goşuny türkmenler tarapyndan çym-pytrak
edilýär.
|
|
1859
|
Ýomut hany
Atamyradyñ
Orenburg ülkesiniñ häkimine ýüz tutup, türkmenleri Eýranyñ
hüjüminden goramagyny haýyş etmegi.
|
|
1859
|
Hazaryñ gündogarynda Dandevilleñ harby ýörişi.
|
|
1861
|
Eýran goşunynyñ Mara ýörişi. 40
müñ esgerden ybarat bu goşunyñ türkmen serdary
Gowşut han
tarapyndan çym-pytrak edilmegi we Fransuz suratkeşi Henry
Bloque’viliñ türkmenlere ýesir düşmegi.
|
|
1862
|
Türkmen şahyry hem kyssaçysy
Abdylsetdar Kazy
meşhur “Jeñ-nama” eserini ýazdy. Eserde türkmenleriniñ Eýran
goşunynyñ yeñşinden gürrüñ edilyär.
|
|
1862-1938
|
Gurbanmämed (Jüneýt) hanyñ
ýaşan döwri.
|
|
1863
|
Belli Venger (Majar) dilçi alymy Armenus Vemberiniñ Türkmen
topragyna syýahaty.
|
|
1863 Sep.
|
Inglis harby wekili Abbott.G-niñ Hazar ýakasynda ýerleşen Eýran
goşunynda gulluk edip, türkmenlere garşy hereketi.
|
|
1864-1942
|
Mukamçy sazanda
Täçmämet Suhanguly-nyñ
ýaşan döwri.
|
|
1869 Feb 15
|
Şahyr
A.Galyby
aradan çykdy.
|
|
1869
|
Şagadam ruslar tarapyndan baslyp alyndy.
|
|
1869
|
Türkmenistanda Meterologiya istansiýasy açyldy.
|
|
1869-1872
|
Stoletovyñ we Markozovyñ günorta-gündogar Türkmenistanda barlag
syýahaty.
|
|
1871
|
Rus goşuny Esenguly, Çeleken we Çekişleri basyp aldy.
|
|
1873
|
Rus generallary Koufman
we
Goloyovaç Hywa türkmenleriniñ üstüne ganly ýöriş geçirdiler.
|
|
1873
|
Aziýada “bi-taraplyk zolak” bolmagy barasynda Inglis-Rus
ylalaşy.
|
|
1874
|
Za-Kaspiy(häzirki Türkmenistan) harby bölüm edarasynyñ
döredilmegi, we general Lomakiniñ bu ýerde adatdan daşary ýagdaý
jar etmegi.
|
|
1875 Jan. 1
|
Kümüşdepeliler Aşyradadaky rus harby benasyna zarba urdular.
|
|
1875
|
Ahal ýaşulularynyñ Gökdepede uly geñeş maslahatyny geçirip,
ruslar bilen söweşmek barasynda karara gelmekleri.
|
|
1876
|
Inglis diplomaty O’Donovanyñ Kümüşdepe bilen Mary arasyna
syýahaty.
|
|
1876
|
Halk bagşysy
Oraz Salyryñ
doglan ýyly.
|
|
1877
|
Türkmenistanda rus goşunlary bilen türkmenleriñ arasyndaky
çaknyşyklar.
|
|
1878
|
Ruslar Aşyradadan yza çekildi.
|
|
1878-1924
|
Türkmen aýal
intellegentlerinden
Artykgüliñ (Tekinskayanyñ)
ýaşan döwri. Ol Gökdepe söweşinde ýesir düşüp, Orsýete alnyp
gidilýär we ýokary ylym alyp, Türkmenistana gaýdyp gelýär, ýerli
ynkylaby hereketlere goşulýar.
|
|
1879 Aug 28
|
Ruslaryñ1-nji Ahal-teke ýörişi; Gökdepe hüjüm we olaryñ yza
serpikdirilmegi.
|
|
1879-80
|
Inglis kapitany Kaunteriniñ, Astrabatda konsul bolan döwri.
|
|
1880-1888 May 15
|
Hazar ötesi (Zakaspi) demir ýolunyñ Uzyn- ada−Samarkant
aralygynyñ gurulşygy.
|
|
1880-1883
|
Inglis diplomaty general L.Bresford Hazar ýakasyna we Astrabatda
ilçi bolup işlän döwri.
|
|
1880 May28
|
General A.Skobeleviñ baştutanlygynda ikinji Ahal-teke ýörişi,
Hoja galanyñ, Garrygalanyñ we Bamynyñ alynmagy (June aýynda)
|
|
1880 Dec 23
|
Gökdepe galasy gabap başlanýar. Gabag 1881-nji ýylyñ 12-nji
ýanwaryna çenli dowam edýär.
|
|
1881
|
Inglis diplomaty general Charls Stewart.E Eýranyñ demirgazyk
gündogary, Horasan we Owganystan araçäginde gulluk edýär.
Bagşy
Magtymguly Garlynyñ
doglan ýyly.
|
|
1881 Jan 12
|
Rus generaly A.Skobeleviñ goşuny Gökdepe galasyny partladyp 30
müñe golaý türkmeni öldürdi. Bu jenaýatda Bujnurt we Goçan
häkimleri hem ruslara ýardam edipdirler.
1990-ncy ýylda S.Nyýazov bugüni “Hatyra güni” diýp tassyklatdy.
|
|
1881 Jan 18
|
Ruslaryñ Aşgabady basyp almagy.
|
|
1881 Oct 11
|
Türkiýe jemhuriýetiniñ gurujysy Mustafa Kemal Ata-türküñ
doglan güni. Öl.1938.11.10
|
|
1881 Dec 9
|
Eýran-Rus döwletleriniñ elhenç şertnamasy esasynda türkmen
topragy ikä bölünýär.
|
|
1882
|
Eýran döwleti türkmen topragynda gümrükhana gurýar, oña
Belgiýaly Herman diýen birsi başlyk edilip bellenýär.
|
|
1882 July 10
|
Zakaspi administrativ bölümi üýtgedilip onuñ Zakaspi oblastyna
öwrülmegi.
|
|
1884 Feb
|
Rus komissary Kamarov, Alyhanov bilen bilelikde düzen mekirli
planlary esasynda Mary ruslara tabyn edilýär; Maynuñ hany
Güljemal hanyñ boýun bolmagy.
|
|
1884 Apr 21
|
Ruslar Ýolöten we Pendin basyp alýarlar.
|
|
1884
|
Tejen we Garrybent galalarynyñ dikeldilmegi.
|
|
1884 Oct 8
|
Şahyr
Molla Murtyñ
doglan güni. öl 1930
|
|
1885Mars18
|
Daşköprüniñ ýanynda rus-owgan goşunlary arasyndaky söweş.
|
|
1885-1962
|
Garly bagşynyñ
ýaşan ýyllary.
|
|
1886-1950
|
Durdygylyç
şahyryñ ýaşan döwri.
|
|
1886
|
Türkmenleriñ
Eýrandaky konistitutisýon (meşrute) hereketini goldap Astrabatda
syýasy oturyş (
تحصن
) geçirmekleri.
|
|
1886
|
Belli sazanda
Mylly Täçmyradyñ
doglan ýyly.
|
|
1886 May 1
|
Amerikan işçileriniñ uly gozgalañy.
Bütün Dünýä Işçiler güni.
|
|
1887-1937
|
Türküstan şuralar komissary,
Türkmenistanyñ düýbüni tutujy
Gaygysyz Atabaýeviñ
ýaşan döwri.
|
|
1887
|
Murgapda rus patyşasynyñ mülküniñ guralmagy.
|
|
1887-1890
|
Soltanbent galasynyñ salynmagy.
|
|
1888
|
Amyderýa harby gämiçiliginiñ döredilmegi.
|
|
1890 Jan 7
|
Türküstanyñ azatlygy ugrunda göreşen belli gazak ýigidi
Mustafa Çokay
dünyä indi.
|
|
1891
|
Aşgabatda ilkinji metbugat organy bolan “Askhabadskiy vestnik
obyavleniye” gazetiñ neşir edilip başlanmagy.
|
|
1891-1895
|
Murgapda Hindukuş galasy bina edilýär.
|
|
1892
|
Köşide Bag-bossançylyk, ýüpekçilik mekdebi guruldy.
|
|
1892
|
Maryda pagta arassalaýjy zavodlar guruldy.
|
|
1895
|
Aşgabatda “Russiya döwlet bankynyñ” bölümi açyldy.
|
|
1895
|
Aşgabatda “Zakaspiskoýe obozreniýe” (بررسی ماورا خزر) gazetiniñ
neşri.
|
|
1896
|
Aşgabatda “Jemagat” kitaphanasy açyldy.
|
|
1897 Dec 29
|
Zakaspi oblastyny Türküstan general gübernatorlygynyñ hataryna
girizmek hakynda rus patyşanyñ permany.
|
|
1898
|
Türkmenistanyñ ilkinji oba hojalyk ylmy-barlag edarasy bolan
Aşgabat tejribe ekin meýdanynyñ döredilmegi.
|
|
1898
|
“Askhabad” gazetiniñ çykarlyp başlanmagy.
|
|
1899 Mars 17
|
Aşgabatda “ülkäni öwreniş muzeý” guruldy.
|
|
1899
|
Aşgabatda Eýranýñ “Karz bankynyñ” bölümi açyldy.
|
|
1899
|
Meşrute ynkylabyny basyp ýatyrmakçy bolan Mämedaly şanyñ tagtdan
agdarylmagy, şanyñ dogany Salar-et-döwläniñ Hazar ýaka Hojanepes
obasyna gelip, türkmenlerden ýardam soramagy.
|
|
1900
|
Sazanda
Pürli Sarynyñ
doglan ýyly.
|
|
1900-1904
|
Türkmenistanda ilkinji Sosýal-demokrat ynkylaby toparlaryñ
döremegi.
|
|
1901
|
Türkmensährada garahassalyk ýaýrady.
|
|
1901
|
Eýran türkleriniñ görnükli
ogly, medeni serdary
Ahmad Gradaglynýñ
doglan ýyly. Öl 1977.11.22
|
|
1903
|
Şagadam, Gyzylarbat we Baýramalyda sosýal-demokratlaryñ
bildirişi ýaýradyldy.
|
|
1903
|
Aşgabatda “Gündogar arkeologiýasynyñ we taryhynyñ Türkmenistan
topary” döredidi.
|
|
1903
|
Şagadam deposynyñ işçileriniñ iş taşlaýşy.
|
|
1903-1904
|
Gyzylarbatda sosýal-demokrat topary döredildi.
|
|
1904
|
Aşgabatda sosýal-demokrat topary döredildi.
|
|
1904
|
Ýerli häkimiýetiñ
zalym syýasatyna garşy Şagadam Uzedäki (هنرستانداکی) ýomutlaryñ
syýasy tolgunşy.
|
|
1905
|
Aşgabatda ynkylapçy A.Hajyýev tussag edildi.
|
|
1905
|
Bagşy
Sahy Cepbaryñ doglan
ýyly. Öl 1977.8.31
|
|
1905 Feb5-7
|
Gyzylarbatly işçileriñ syýasy tolgunyşygy.
|
|
1905 Feb 21
|
Çärjew deposynyñ işçileriniñ iş taşlaýyşy.
Gyzylarbatda demir ýolçylaryñ iş taşlaýyşy.
|
|
1905 Mars 8
|
Gazanjykda işçileriniñ iş taşlaýyşy.
|
|
1905 Apr.
|
Saragtly daýhanlaryñ syýasy tolgunyşy we ençemesiniñ tussag
edilişi.
|
|
1905 Oct 19
|
Aşgabatda köpçülikleýin ynkylaby miting.
|
|
1905-1967
|
Ýazyjy
Hydyr Deryaýevniñ
yaşan ýyllary. Ol ençeme ýyllap Sibire sürgün edildi. “Ykbal”,
onuñ meşhur eseridir.
|
|
1906-1950
|
German bagşynyñ
ýaşan döwri.
|
|
1906
|
Ýazyjy we şahyr
Şaly Kekilovyñ
doglan ýyly.
“Kitap” diýen romanynyñ
ýazyjysy Nurmyrat
Saryhanovyñ doglan
ýyly. Öl 1944.05.04
|
|
1906-1914
|
Maşatda konsul bolup işlän, ençeme gezek türkmen topragyny
aýlanyp çykan Inglis diplomaty Ser-Persi Saýkisiñ Eýranda bolan
döwri.
|
|
1907 Sep 9
|
Eýranda ilkinji gezek parlament açyldy. Tassyk edilen täze
kanunada türkmenlere-de mejlise öz wekilini ibermäge hak
tanalýar.
|
|
1907 Aug 31
|
Rus we Inglis, Eýrany öz aralarynda paýlaşýar, türkmen topragy
ruslaryñ kontrolyna geçýär.
|
|
1908 Mars 8
|
Amerikan aýal işçileriniñ
protest ýörişi.
Aýallaryñ halkara güniniñ jar edilmegi.
|
|
1908 Oct 3
|
Türkmenistanyñ görnükli alymy we döwlet işgäri
Şaja Batyrovyñ
doglan güni. Öl 1965.03.24
|
|
1909
|
Türkmenistanda su we elektrik stasiýalar döredildi.
|
|
1909 Jan 6
|
Türkmen kino-sinemasynyñ
düýbüni tutan Alty
Garlynyñ doglan
güni. Öl 1973.12.11
|
|
1909 Mars 23
|
Ahmat (Ahundov) Gürgenliniñ
doglan güni. Wepaty 1943/ 2-nji Jahan urşunda
|
|
1909 Mars
|
Tagtdan agdarylan Mämedaly şanyñ türkmenlerden ýardam sorap
2-nji gezek Kümüşdepä gelişi.
Emir Agzam Astrabada häkim edip bellenýär.
|
|
1909-1925
|
Gajarlaryñ soñky şasy Ahmadyñ höküm süren döwri.
|
|
1909 July 16
|
Ahmad şanyñ Tährandaky täç geýiş dabarasyna türkmen
han-begleriniñ gatnaşmagy.
|
|
1910 Nov 15
|
Hazar ýaka Bäşyusgaly
Annajan-ahun Ýaraly
türkmenleriñ ilkinji wekili hökmünde Eýran mejlis.ne girýär.
|
|
1911
|
Türkmenistanda ilkinji gezek türkmen dilinde okuw kitaplary çap
edildi.
|
|
1911 May18
|
Gulamhuseyin/serdar Äfkhäm/
غلامحسین سردار افخم
Astrabadyñ häkimi bolýar.
|
|
1911 July 17
|
Patyşalygy eýelemek maksady bilen Mämedaly şanyñ ikinji gezek
Orsýetden Hojanepese gelişi.
|
|
1911 July 22
|
Türkmen han-begleriniñ ýardamy bilen Mämedaly şanyñ Astrabady öz
kontrolyna geçirmegi; onuñ buýrugy bilen ençeme göreşjeñ ýigidiñ
Hojanepesde asylyp öldürilmegi.
|
|
1911 Sep 11
|
Mämedaly şanyñ goşununyñ Tähranyñ golaýyndaky Veraminde
ynkylabçy güýçler tarapyndan çym-pytrak edilişi; onlarça
türkmeniñ öldürlip, ýesir düşmegi.
|
|
1912 Dec-
1913 Jan
|
Daşoguz(Daşhowuz) we onuñ
töwereginde Şammy
keliñ ruslara garşy
gozgalañy.
|
|
1912 Mars 1
|
Mämedaly şanyñ ynkylabçy güýçler tarapyndan tussag edilip,
Orsýete sürgün edilmegi.
|
|
1912 June 9
|
Ýazyjy
Aman Kekilovyñ
doglan güni. Öl 1974.12.13
|
|
1914
|
Türkmen dilinde ilkinji “Zakaspi ýerli gazeti” çykarylýar.
|
|
1914 Mars 31
|
Ýazyjy
Beki Seýtäkovyñ
doglan güni. Öl 1979.03.07
|
|
1914 Apr.
|
Astrabatd ilkinji gezek birnäçe öýe telefon çekildi.
|
|
1914 Aug 11
|
Astrabad-Kümmetgowuz aralygynda ýolagçy gatnatýan ýeñil maşyn
gatnap başlady.
|
|
1914 Dec 31
|
Teatr artisty
Sona Myradovanyñ
doglan güni.
|
|
1914-1917
|
Birinji dünyä uruşy döwri.
|
|
1915 Jan 1
|
Ýazyjy
Gara Seýitliýeviñ
doglan güni. Öl 1971.05.02
|
|
1915 May
|
Türkmenistanlylar Birinji jahan urşy üçin ruslaryñ zor bilen at,
imit we esger ýygnamagna garşy gozgalañy, talaplary hasyl
bolmadyk ruslar, türkmenlerden öç aldylar.
|
|
1915Nov 23
|
Ýazyjy
Towşan Esenovanyñ
doglan güni.
|
|
1915 Dec 5
|
Kümüşdepeli
Owgan Gazynyñ
türkmenler adyndan Eýran mejlisine wekil bellenmegi.
|
|
1916 Jan
|
Hywada milli serdar
Jüneýt hanyñ
ruslara garşy gozgalañy.
|
|
1916 Jan
|
Ziýa-ut-döwle Astrabat häkimi bolýar.
|
|
1916 Sep
|
Kümüşdepeli
Osman ahun
Etrek-Gürgen türkmenleriniñ jemhuriýet gurmak ugrundaky
göreşlerine baştutanlyk edýär.
|
|
1916 Nov 1
|
Rus generaly Madritovyñ goşuny Akgala we Kümmetgowuzy gana
çaýkaýar.
|
|
1917
|
Türkmensährada köp adam garahassalykdan öldi.
|
|
1917 Apr 7
|
Türküstan general gübernatory ýatyryldy.
|
|
1917 Mars
|
Türkmenistanda “baýlar edary komiteti” döredildi.
|
|
1917 Mars 1
|
Bagşy
Nurberdi Gulovyñ
doglan güni.
|
|
1917 Mars 5
|
Aşgabatda burjvaz wagtlaýyn edary komiteti döredildi.
|
|
1917 Mars 12
|
Orsýetde Patyşalyk düzgüniñ soñy.
|
|
1917 Oct
|
Bolşevik hereketiniñ
Türkmenistana ýaýramagynyñ öñüni almak üçin
Dykma serdar ogly Oraz Serdar,
Jüneýt han, Eziz han
dagy aýaga galýar.
|
|
1917 Nov 7
|
Bolşevik hereketiniñ bütin Orsýetde ýeñiş gazanmagy.
|
|
1918 Feb 2
|
Türkmenistanyñ Halk Komisarlar şurasy, dini döwletden, mekdebi
bolsa ybadathanadan bölüp aýyrmak barasynda perman çykarýar.
|
|
1918 Apr.
|
Eýranda Mürze Küçek hanyñ, türkmenleriñ üstüne sürlen goşuna
baştutanlyk etmegi we Kümüşdepäniñ golaýynda ýaralanmagy.
|
|
1918 Aug 12
|
Türkmenistany bolşeviklerden gutarmak üçin Gen. Mallesonyñ
baştutanlygynda Inglis goşuny Artykdan ýurda girýär.
|
|
1918 June
|
Türkmen milletçileri Aşgabady bolşevikleriñ kontrolyndan halas
edýär.
|
|
1918 Oct.
|
Türkmenistanda “Dañ ýyldyzy” gazeti çykarylýar.
|
|
1919 Mars 4
|
Türkmen ak-sakgallarynyñ Osman ahundan arka çykyp, Kümmetgowuzda
gurultaý geçirmekleri.
|
|
1919 Mars 4
|
Türkmenistanda bolşevikleriñ garşysyna milli hökümet jar edildi.
|
|
1919 Dec
|
Rus generallary Kuybişev bilen Frunze Türkmenistany basyp alýar,
milli hökümet agdarylýar. Bolşevikleriñ ýeñişi.
|
|
1919 Dec
|
Aşgabada, basybaljy rus ofisseri Poltartskiniñ ady dakyldy, bu
at 1927-nji ýyla çenli yöredildi.
|
|
1920
|
Hywa, Buhara, Hokand we Alaş-orda ýaly milli hökümetler
bolşevikler tarapyndan agdarylýar.
|
|
1920 Feb
|
Esenguly we Çekişler basylyp alynýar.
|
|
1920 Mars
|
Etrekli türkmen
Hajybabanyñ
ýolbaş-çylygynda ruslara garşy gozgalañ.
|
|
1920 Mars 4
|
Mukerrem-ulmolk Astrabat häkimi bolýar.
|
|
1920 Mars18
|
Aşgabatda halk wekilleriniñ gurultaýy açylýar.
|
|
1920 July 29
|
Türkmenistanda arap elipbiýinde “Şuralar Türkmenistany” gazet
çykarylýar.
|
|
1920 Aug 8
|
Aşgabatda Türkmenistan bolşevik partiýasynyñ birinji gurultaýy
açylýar.
|
|
1920 Sep
|
Aşgabatda “Gyzyl ýyldyz” gazeti neşie edilýär.
|
|
1920 Sep 15
|
Gaýgysyz Atabaýev, Türkmenistan şuralar geñeşiniñ ýygnagynda,
Etrek-Gürgen türkmenleriniñ göreşlerinden arka çykmalydygyny
orta atýar.
|
|
1920 Dec 20
|
Annajan ahun Ýaraly 2-nji gezek Eýran mejlisine wekil saýlanýar.
|
|
1921 Feb 15
|
Kümmet şäheriniñ häkiminiñ orunbasary Mäti hanyñ Aköyli obasyna
hüjümi, atylan top okundan 20-den gowrak türkmeniñ ölmegi.
|
|
1921 Feb 15
|
Buhara emiri seýid Alym han Mazar şerife gaçyp atýar.
|
|
1921 Feb 21
|
Rus-Inglis nökeri Irza hanynyñ Gajar şasy Ahmady gudratdan
agdarmagy.
|
|
1921 Mars
|
Etrek-Gürgen türkmenleri bilen Eýran hökümet arasynda giýñ
möçberde söweşiñ başlanmagy.
|
|
1921 June 4
|
Eýranda, Seýid
Ziýanyñ سیدضیانینگ ýerine Gavamyñ
قوام السلطنه
başwezir bolýar.
|
|
1921 Aug
|
Kümüşdepe-Astrabad arasynda telegraf linýasy çekilýär.
|
|
1922
|
Atatürküñ baştutanlygynda, Türkiýede “Ýaş türk” gozgalañ barha
möwç alýar.
|
|
1922
|
Daşkentde türkmen dilinde “Türkmen ili” jurnaly çap edilýär.
|
|
1922 Jan
|
Eýranda Moşir
ed-döwle
مشیرالدوله
başwezir bolýar.
|
|
1922 Aug 4
Anna güni
|
Osmanly harby serkerde Änvär paşa bolşevikler tarapyndan şehit
edilýär.
|
|
1923 Jan 25
|
Eýranly Türkmenleriniñ erkinlik ugrundaky göreşleriniñ möwç
almagy; Astrabad goşun başlygynyñ Tährana çagyrylmagy.
|
|
1923
|
Aşgabatda sport kluby we stadion açylýar.
|
|
1923 Jan 30
|
Türkmenleriñ
gozgalñyny basyp ýatyrmak üçin Gilan, Mazenderan we Astrabad
goşun başlygyna Muhammethüseyin sertip
محمدحسین سرتیپ
bellenýär.
|
|
1923 Aug
|
Hojanepesli Şoh baý, Orsýetden 20 müñ sany berdenke
tüpeñi satyn alyp, hersini 12 tümenden türkmenlere satýar.
|
|
1923 Oct 29
|
Türkiýede Atatürküñ jemhur başlygy wezipesine geçýär.
Türkiýede jemhuryýet düzgüni jar edilýär.
|
|
1924 Jan 27
|
Aşgabatda Lenin heýkeli gurulýar.
|
|
1924 Mars
|
Türkmenlere harby tälim bermek üçin Türkiýeli offiserler
Kümüşdepä gelýär.
|
|
1924Mars27
|
Kyýat hanyñ ogly
Läli hanyñ
Esengulydan Kümüşdepä gelişi, erkinlik ugrundaky bildiriş
hatlarynyñ ýaýradylmagy.
|
|
1924 May10
|
Tähran hökümeti ýaraglaryny tabşyrmak üçin türkmenlere ultimatum
berýär.
|
|
1924 May 20
|
Türkmen ýaşuly we tire başlyklary Omçaly obasynda hökümet bilen
alnyp baryljak söweş barasynda geñeş gurultaýyny geçirýär. Onda
hökümetiñ ultimatumy ret edilip, Türkmensährada jemhuryýet yglan
edilýär we biragyzdan Osman ahun prezident edilip bellenýär.
|
|
1924 July
|
Mäti hanyñ agyr ýaragly goşuny Gökleñ üsti bilen Kümmetgowza
girýär.
|
|
1924 Oct
|
Osman ahunyñ iberen ýörite wekilleri Astrabad häkimi bilen
türkmenleriñ şertleri barasynda geñeşýär.
|
|
1924 Oct 27
|
Türkmenistan Soviýet Sosýalistik Respublikasy (TSSR) jar
edilýär.
|
|
1924 Nov 5
|
Türkmenistanda ynkylabçy komitetler döredilýär.
|
|
1924 Dec
|
Türkmenistanda sowatsyzlygy ýok etmekde ynkylaby komitetler
karar kabul edýär.
|
|
1925 Jan 1
|
Aşgabatda mugallymlaryñ 1-nji gurultaýy.
|
|
1925 Jan 1
|
Türkmen Döwlet Neşriýaty
(TDN)
döredilýär.
|
|
1925 Jan 31
|
Gyjakçy
Ata Awlynyñ
doglan güni.
|
|
1925 Feb 7
|
Türkmenistanyñ resmi döredilen hem edara edilip başlan güni.
|
|
1925 Feb
15-24
|
Türkmenistan şuralarynyñ 1-nji gurultaýynyñ geçirilmegi, onda
TSSR-iñ döredilşi we onuñ SSSR-iñ hataryna giryändigi
barasyndaky kararyñ alynmagy.
|
|
1925 Feb
14-19
|
Türkmenistan Kommunist (Bolşevik) partiýasynyñ 1-nji gurultaýy.
|
|
1925 Feb 14
|
Eýran parlamenti Irza hany başwezir edip yglan edýär.
|
|
1925 Mars
|
Eýran hökümeti türkmen şäher we obalarynda adatdan daşary ýagday
yglan edýär.
|
|
1925 Mars 8
|
Aşgabatda Türkmenistanly aýallaryñ 1-nji gurultaýy geçirilýär.
|
|
1925 May
12-18
|
Tähran hökümeti “Ýunkers” uçagy bilen Türkmenleri bombalaýar.
Kümüşdepe we Hojanepes 23 gezek bombalanýar.
|
|
1925 May 20
|
Türkmen ýaşulularynyñ-Kümüşdepede-2-nji gurultaýy.
|
|
1925 June
|
Eýran hökümeti 20 ýaşa ýeten ýigitleri goşun gullugyna çagyrýar,
ýurtda resmi goşun birligini döretmek barasynda karar kabul
edilýär.
|
|
1925 July 19
|
Kümüşdepeli
Rejep ahun (Saýatly/
Seýyady) söweşde köp gan dökülşigiñ öñüni almak maksady bilen
hökümet wekilleri bilen ylalaşmagy makullaýar.
|
|
1925 July 31
|
75 türkmen Tähranda atlyp öldürilýär.
|
|
1925 Oct 4
|
Ýaşulularyñ Kümüşdepedäki
ýygnagynda, Nepes
serdar hökümet garşy
ýaragly söweşiñ dowam etmeginiñ tarapyny tutýar.
|
|
1925 Oct 5
|
Türkmenlere haýbat atmak üçin Eýran hökümeti Kümüşdepäniñ,
Hojanepesiñ we Sallahyñ üstünden harby uçarklar bilen manever
edýär.
|
|
1925 Oct 7
|
Gökleñleriñ serdary
Allaýar hanyñ
baştutanlygynda, Eýran hökümeti bilen söweşmek barasynda Kerim
işan obasynda maslahat edildi.
|
|
1925 Oct 8
|
Ýomut ýaşululary, ýaraglary saklamak we söweşi dowam etdirmek
barasynda Bäşýusga obasynda maslahat edýärler.
|
|
1925 Oct 9
|
Fazl-ul-lah
Zahediniñ فضل
الله زاهدی نینگ
baştutanlygynda, Eýran hökümetiniñ agyr ýaraglar bilen üpjin
edilen 4 uly topary türkmen topragyna ýollanýar.
|
|
1925 Oct 10
|
Kümüşdepe basylyp alynýar.
|
|
1925 Oct 25
|
Göki sofy, Annageldi Aç
we Nepes serdaryñ
atlylary partizanlyk söweşleri bilen hökümetiñ goşunlaryna agyr
zarbalar urýar.
|
|
1925 Oct 31
|
Inglisleriñ plany esasynda Ahmad şa Gajaryñ ýerine Pählevi
urugly Irza han Eýranda häkimiýet başyna geçýär.
|
|
1925 Nov 1
|
Eýran hökümetiniñ Türkmensähra iberen goşuny, sährany gana
çaykandan soñ Kümmetgowuz şäherine girýär.
|
|
1925 Nov 2-8
|
Türkleriniñ ilkinji bosgunlar topary Bayat hajynyñ üsti bilen
Türkmenistana sygynýar. Osman ahun bilen Allayar han araçäkde,
serhet sakçylary tarapyndan tussag edilýär.
|
|
1925 Nov 29
|
Ýaraglaryny Türkmenistan döwletine tabşyrmak barasynda,
bosgunlar, Bayat hajydaky geñeş maslahatynda ylalaşýarlar.
|
|
1925 Dec
|
Eýran harbylary Kümmet şäherinde ýygnanyp, Sährany basyp
alanlaryny gutlaýar.
|
|
1926 Jan 1
|
Türkiýede
Hijri-kamary
هجری قمری
kalendaryndan milady takvime geçilýär.
|
|
1926 Feb 7
|
Aşgabatda “Türkmen film kino studiosy” açylýar.
|
|
1926 Apr 24
|
Türkmenleriniñ erkinlik ugrundaky göreşi basylyp ýatyrlandan
soñ, Irza şa başyna täç geýip Eýran patyşasy bolýar.
|
|
1926 Mars 25
|
Türkmenistanda ilkinji dokma fabrigi döredilýär.
|
|
1926 Mars 26
|
Aşgabatda gurjak teatry we drama studiosy açylýar.
|
|
1926 July 10
|
Mämet ahun Gürgeni
türkmenleriñ adyndan Eýran mejlisine wekil bolýar.
|
|
1926 Oct
|
Bolşeviklere garşy göreşiniñ soñunda, Jüneýt han Türkmensähra,
ol ýerden bolsa Owganystana geçýär.
|
|
1926 Oct
|
Türkmensära basylyp alnandan soñra Irza şa ilkinji gezek
Kümüşdepä, Akgala we Kümmetgowua gelýär.
|
|
1926 Oct
|
Türkmensährada türkçe sapak berýän mekdepler ýapylyp, ýerine
pars dilinde sapak berýän mekdep açylýar.
|
|
1926 Oct
|
Eýran hökümetiniñ buýrugy
boýunça göreşjeñ serdar Annageldi Aç, jandarma
Molla Söýün Nyýazynyñ
plany esasynda terror edilýär.
Batyrlar
Aşyr Küti, Rum Rumy, Köçek Kör,
Borjak Kelte…dagy
şehit edilýär.
|
|
1926
|
Bakuda Türkologlaryñ 1-nji gurultaýy geçirlıp, onda bütin Türki
jemhurýetlerde Latyn elipbisi kabul edilýär.
|
|
1927 Jan 2
|
Eýran hökümetiñ permany bilen Rejep ahun Kümüşdepeli
türkmenleriñ kazy başlygyna bellenýär.
|
|
1927 Apr 3
|
Türkmenistanda täze esasy kanunyn kabul edilýär.
|
|
1927 Apr 7
|
Aşgabat şäheriniñ
Poltaratsk ady ýatyryldy.
Bu at 17.01.1919-njy ýylda dakylypdy.
|
|
1927 May
|
A.Garadagly, Nazdurdy Nyýazy(ýomut), Hajyhan (Nurgeldi) Oguzy,
Abdyrahym Ýomut, Baýjan Turany, Mämed Şirmämedi (Gökleñ)
dagynyñ ýokary ylym almak maksady bilen ilkinjiler bolup
Kümüşdepeden Türkiýä okuwa gaidýarlar.
|
|
1927 Sep 1
|
Kümmet şäherinde “Gabus” adyndaky mekdep açylýar.
|
|
1927 Oct 27
|
Orta Azyýada milli döwlet bölünişigini geçirmek barada SSSR
merkezi ijraiýe komitetiniñ 2-nji oturşygynda karar kabul
edilýär.
Türküstanyñ parçalanmagy. Türkmenistan we Özbegistan
respublikalarynyñ döredilmegi.
|
|
1927 Dec 22
|
Aşgabatda radio gepleşikleriniñ berilip başlanmagy.
|
|
1928 June
|
Türkmenistan ýzyjylar birleşiginiñ neşir organy “Gyzyl yol”
jurnaly neşir edilýär, bu jurnal latin hatyny ýaýmak maksady
bilen şol ýylyñ Decemberine çenli çykarylýar.
|
|
1928 Sep
|
Türkmenistanda ýazu hatynyñ arapçadan latynça geçmek barasynda
hökümet karary resmi taýda yglan edilýär.
|
|
1928 Oct
|
Irza şanyñ gatnaşmagynda Benderşa şäher porty, demirýoly we
aýlawy açylýar.
|
|
1928 Oct
|
Kümüşdepede post edarasy açylýar.
|
|
1929
|
Sary-Benderşa aralygynda otly gatnap başlaýar.
|
|
1929
|
Benderşa-da mugallymçylyk terbiýe berýän mekdep açylýar.
|
|
1929 Oct 18
|
Şahyr
Kerim Gurbannepesiñ
doglan güni. Ölümi 1988-njy ýylyñ 1-nji sentýabry
|
|
1929 Oct 29
|
Aşgabatda “Türkmen döwlet drama teatry” we “Çeperçilik
teknikomy” acylýar.
|
|
1930 Feb 23
|
Halk artisty
Medeniýet(Maýa) Şahberdiniñ
doglan güni.
|
|
1930 Mars 7
|
Türkmenlere öz milli geýimlerini geýmegiñ gadagan edýän kararyny
Eýran hökümeti tassyklaýar.
|
|
1930 Mars 8
|
Omçaly obasynda pars dilinde sapak berýän mekdep açylýar.
|
|
1930 Mars 8
|
Kümüşdepede polis edarasy işe başlaýar.
|
|
1930 Mars 8
|
Nusayda arkeolog A.Marşçenko gazu işlerine başlaýar.
|
|
1930 May
|
Aşgabatda Gaýgysyz Atabayev ilkinji türkmen dil konfrensiýasyny
açýar.
|
|
1931
|
Amerikanyñ Pensilvaniya universitetiniñ alymy Wulsin
Türkmensäranyñ Türeñdepe we Şadepede-sinde gazuw işlerine
başlaýar.
|
|
1931
|
Kümmetgowuzda post
edarasy we mugallymçylyk terbiýe berýän mekdep (دانشسرای عشایری)
açylýar.
|
|
1932 Jan 1
|
Aşgabatda “Türkmen döwlet medisin” inistituty açylýar.
|
|
1932 Mars
|
Eýran hökümetiniñ şovunistik syýasaty esasynda Astrabada, Gorgan
we türkmenleriñ ýaşýan ýurduna bolsa “Deşt-e Gorgan” ady
berilýär.
|
|
1932 Mars
|
Astrabad-Benderşa aralygynda şosse ýoly çekilýär.
|
|
1932 Mars
|
Orsýetden 400 sany Malaganly göçüp gelýär, Akgalanyñ harby
häkimi Muhammed Mejdiñ karary bilen olar şol töwerekde
ýerleşdirilýär.
|
|
1932 Nov 3
|
Ilkinji gezek Kümmet we Kümüşdepede şäher şura saýlawy
geçirilýär. Kümmetde: Mollatagy, M.Oskuýi, Mämi Halymy,
M.Alyguly, Mürze Ak-Atabay, Durdygylyç Amanynejad,
Kümüşdepede:
Agatagy Mämiyany, Gowşut han(Abdyllazade), Durdymäd Jafary,
Geldi Röwşeni, Taýly Saryhany, Seýtmohammedi saýlanýar.
|
|
1933 Jan 7
|
Türkmenlerden zor bilen alnan ekerançylyk ýerleri olaryñ
özlerine gaýtadan satmak barasyndaky karar Eýran mejlisinde
tassyklaydy. Döredilen “Emlak” edarsynyñ Kümmetdäki başlygy
servan Säffary halkymyza zulum barsyny edýär.
Hazardan önyän işbiliñ patenti (امتیازی) Dävällu diýen bir
gelmişege
berilýär.
|
|
1933
|
Amerikaly
alym Rafel Pumpelly Türkmenistanyñ Änew diýen ýerinde gazu işine
başlaýar. Alymyñ görkezen netijeleri, türkmen taryhynyñ 7-8 müñ
ýyl geçmişe eýedigine şaýatlyk edýär.
|
|
1933-1934
|
Türkmenistanda “Atly” harby goşun bölüminiñ” ýazuw organy “Gyzyl
gylyç” jurnaly çap edilýär, jurnaldan diñe 12 sany çykarlypdyr.
|
|
1934 Feb 20
|
Halk artisty
Baba Annanyñ
doglan güni.
|
|
1934 Maý
|
Türkmenistanda “Türkmen ýazyjylar birleşigi” döredilýär.
|
|
1936
|
Bolşevikleriñ zulmuna çydap bilmedik halk topar-topar bolup,
Türkmenistandan, Eýrana we Owganystana sygynýar.
|
|
1936
|
Kümmetgowuzda “Döwleti” diýen pamyk kärhanasy gurulýar.
|
|
1937
|
Milli gahryman Gaýgysyz Atabayev
Stalinyñ permany bilen atylýar.
|
|
1937
|
Türkmensähraly göreşjeñ
ýigitleri Annagylyç
Babaýy,
Gurbanmuhammed Siväri, Hajyhan
Oguzy,
Abdyrahman Färzane,
Safar Hatyby, Ylýas
Magtym…dagy Tähranda
tussag edilip, gynalýar. Siväri gynag astynda şehit bolýar.
|
|
1937 Jan 13
|
Türkmenistanyñ ilkinji prezidenti Nedirbaý Aýtakov
atylyp öldürilýär.
|
|
1938 Feb 26
|
Dilçi alym
Allaguly Garahanov
Aşgabatda atylyp öldürilýär, onuñ mazary näbelli.
|
|
1938 Nov 10
|
Türkiýe jemhuryýetiniñ düýbüni
tutan Mustafa Kemal
Atatürk aradan
çykýar.
|
|
1939
|
Eýran hökümetiniñ şovunistik syýasaty esasynda Hajylaryñ ady
Minu-deşet,e Garatiken şäheriñ adynyñ bolsa Şapesende
üýtgedilýär.
|
|
1939
|
Daşlyburunda post edarasy açylýar.
|
|
1939-1945
|
2-nji jahan urşy ýyllary. Bu urşda 100 müñe golaý türkmen
gurban, ýüzlerçesi maýyp boldy, onalarçasy bolsa ömürlik
watandan aýra düşdi, müñlerçe kilo altyn-kümüş bezeg şaýlar,
atlar, halylar… “hemme zat front üçin” şygary astynda talandy.
|
|
1939 June18
|
Türkmenistanda bedenterbiýe güni dilip jar edildi.
|
|
1940 Mars
|
Türkmenistan kommunistik partyýasynyñ 9-nji gurultayý açylýar.
|
|
1940 Maý
|
Türkmenistanda ýazu hat, latyndan rusça (krilçä) üýtgedildi.
|
|
1940 Maý
|
Türkmenistan bilen Türkmensähranyñ arasynda Marawadepäniñ
Hasarça obasynda gümrük edarasy açylýar.
|
|
1940
|
Türkiyede ýokary ylym alyp,
Eýrana öwrülende näbelli ýagdaýda Tähranyñ bir hotelinde (zäher
berlip öldürlen diýen myş-myş hem bolupdyr) edebiýatçy
Baýjan Turany
aradan çykýar.
|
|
1940 Nov 17
|
Bagşy
Oraz Salyr
aradan çykdy.
|
|
1941
|
Ýokary ylym almak maksady bilen
1927-nji ýylda Türkiýä gidip, 1929-nji ýylda ýurda öwrülen
Hajy han Oguzy
telim gezek tussag edilýär, ol ahyry zyndanda aradan çykýar.
|
|
1941 Apr 1
|
SSSR Ylymlar Akademiýasynyñ Türkmenistan bölümi açylýar.
|
|
1941 Aug 25
|
Bendertürşahnyñ üsti bilen Şureviniñ goşuny Kümmetgowuza girýär.
|
|
1941
|
Kümmetde ilkinji gezek ilat ýazuwy geçirildi.
|
|
1941 Aug 25
|
Irza şa Eýrandan gaçyp atýar.
Gyzyl goşun Türkmensähra girýär, Türkmenistanly diplomat
Gylyç Kulyýev-iñ
Gürgende SSSR-iñ konsuly bolup işlän wagtynda,
Göki sofy
bilen
Annamyrat ahun
basmaçylykda aýplanyp Türkmenistana alnyp gidilýär.
|
|
1941 Aug 30
|
Türkmenistan SSR ýokary
sovetiniñ prezidiumynyñ başlygy
Hywaly Babaýev
39 ýaşyñ içinde Aşgabat garnizonynda atylyp öldürilýär. Doglany
1902.ý 4-nji april
|
|
1941 Sep 19
|
Eýranda syýasy bendiler üçin
günägeçiş yglan edilýär, şonda “53-ler” adyny alan topardan
Annagylyç Babaýy
azatlyga çykýar.
|
|
1941 Sep 19
|
“Eýran Tudeh partiýasy” döredilýär.
|
|
1941 Sep 20
|
Mejlisiñ karary boýunça gaçyp çykan Irza şanyñ türkmen we
başgalardan basyp alan ekerançylyk ýerler, onuñ ogly Mämedreza
şaha berilimegi tassyklanýar.
|
|
1941 Nov 6
|
Aşgabatda “Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet opera we balet
teatry” döredildi.
|
|
1942 May
|
Türkmen döwlet opera we balet teatry “Aldar köse” spektakli
sahnalaşdyrdy.
|
|
1942
|
Görnükli dilçi alym
Oraz Taçnazarov
zyndanda horlanyp çykandan soñ, wepat bolýar.
|
|
1942
|
Mukamçy sazanda
Täçmämed Suhanguly
78 yaşyñ içinde aradan çykýar.
|
|
1942
|
Kümmetde we Bendertürşa-da imit, ylaýta-da şeker gaty
gymmatlanýar.
|
|
1942 July 21
|
Benderşanyñ töweregindäki “Tikinjik” gümrükhanasynyñ azaryndan
bizar bolan türkmenler ony otlaýar.
|
|
1942 July 21
|
Gürgen we Kümmetde güyçli ýer yranýar.
|
|
1942 Oct 27
|
Görnükli dilçi alym
Kümşaly Böriýev
atylyp öldürilýär.
|
|
1942 Nov 30
|
Göreşceñ şahyra
Annasoltan Kekilova-nyñ
doglan güni. Öl 1983.11.30
|
|
1943 June
|
1926-nji ýylda Türkmenistana
gelip, ilki Aşgabatda soñ Leningratda ýokary ylym alan
Ahmat Gürgenli
(Ahundov)
2-nji jahan urşunda wepat bolýar. Ol Kümüşdepeli meşhur Rejep
Ahunyñ ogly.
|
|
1943 Oct 8
|
Göreşjeñ şahyr
Şaly Kekilov
aradan çykdy.
|
|
1944 Jan
|
Göreşceñ ýigitler
Gaýyp Bähelke, Baýramjan
Nyýazy, Musa ogly Abdylla, kerim, Arazguly Kelamy, Aşyrpur,
Borde, Iranpur, Safar Ensary, Araz Gyýady
dagy Tudeh partiýasyna
goşuldylar.
|
|
1944 May 4
|
Ýazyjy Nurmyrat Saryhanov aradan çykdy. Doglany 1906ý
|
|
1945 May 9
|
2-nji jahan urşy tamamlanýar. Hitlerçi faşizimiñ ýeñilen güni.
|
|
1945 Aug 19
|
Göreşjeñ offiserler maýor
Abdyrahym Nediminiñ
ýolbaşçylygynda merkezi hökümetiñ syýasatyna protest hökmünde
Maşatdan ugrap, Marawadepäni öz kontrollaryna geçirip, Kümmet
şaherine geldiler.
|
|
1945 Aug 21
|
Offiserler bilen hökümetiñ ýaragly güýçleriniñ arasynda Kümmetde
gazaply çaknyşyk boldy, offiserler ýeñlidi. A.Nedimi
Äzerbegjanyñ üsti bilen Orsýete geçdi, ol 70-nji ýyllarda Ivanov
şäherde aradan çykdy.
|
|
1945 Nov 7
|
Eýranly Türkmen intellegentleri tarapyndan “Türkleriniñ bu
toprakda ýaşamaga haklary ýokmy?” diýen bildiriş ýaýradyldy,
onda hökümetiniñ türkmenlere garşy alyp barýan syýasatyna nägile
bildirlip, 5 sany türkmen mugallymyñ erbet klimatly şäherlere
sürgün edilşine garşylyk görkezildi.
|
|
1945 Dec 10
|
Birleşen Milletler Guramasynyñ Baş Assambelaýasy Adam
Hukuklarynyñ Ähl-umumy Jarnamasyny kabul etdi.
|
|
1946 Apr 13
|
Eýranyñ başweziri Ahmad Gavamyñ Mazenderanlylara- türkmenlere
ýüzlenip, bir aýyñ içinde ýaraglaryny döwlete tabşyrmak
barasynda oltimatom berýär.
|
|
1946 Maý12
|
Äzerbegjanlylaryñ göreşlerinden arka çykmak üçin türkmenler
Kümmetde uly miting geçirýär. Ýygnagy jandarma we goşun güýçleri
pilomutlar bilen gabap, halka haýbat atýar. Mitingde Safar
Ensary halky agzybirlige çagyrýar.
|
|
1946 June 1
|
Birleşen Milletler Guramasy (BMG) trapyndan “Çagalar güni” jar
edilýär.
|
|
1946
|
Kümmetgowuzde diwardan asylýan
görnüşinde “Türkmen sesi” adynda bir gazet çykarylýar, onda
syýasy makalalaryñ ýany bilen şahyr
Abdyrahym Mudärresiniñ
tankydy goşgulary hem çap edilipdir. Bu Gazetiñ ýekeje sanyna
hem arşivlarda gabat gelinmedi.
|
|
1946 June12
|
Kümüşdepeli batyr ýigitler
Weljan ahun (Vafy),
Rahmatnejad, Rahman Rahmany (Rejep)
we
Nazmuhammet Nejjary
Tudeh partyýasynyñ klubynda halka ýüzlenip, Eýranda demokratik
döwletiñ gurulmagy talap edýärler.
|
|
1946 June13
|
Kümüşdepede “Yeñiş
ظفر
"
adynda teatry tomaşa etmäge baranlara polisiýa ok atýar, ençeme
adam ýaralanyp, mugallym
Amanjan (Aba) Abaýy
şehit bolýar.
|
|
1946
|
Dilçi alym, okuw kitaplaryny
düzen Hojamyrat
Baýlyýev aradan
çykdy. Doglany 1905 ý
|
|
1946 Nov 15
|
Gürgende Şurevi konsuly bolup işlän Gylyç Kulyýeviñ tagallasy
bilen bagşylar Sahy Jepbar, Nabat Nurmuhammedova
Türkmen-sähranyñ dürli oba hem şäherlerinde konsert berýärler.
|
|
1947 Oct
|
Türkmensähraly intellegentleri
özleriniñ syýasy düşünjeleri esasynda iki topara bölünýärler,
bir tarapda kommunist Tudeh partyýaçylar, beýleki tarapda bolsa
hökümetiñ döreden Demokrat partyýasyna wepaly adamlar şol sandan
Annagylyç Babaýy,
Gylyç Nazary, Täji Iranpur
dagy durýar.
|
|
1947 Oct
|
Eýranly offiser Arşam Etrek ýakasynda Muhy diýen bir
türkmen çopany öldürýär.
|
|
1946 Dec 16
|
Tudeh partiyýasynyñ Kümmet şäher bölüminiñ lideri Gaýyp Bähelke
we onuñ ýoldaşlary Gurbannazar Rabetly, Gurbanmuhammet Teke,
Weljan ahun Vafy tussag edilýär.
|
|
1947
|
Türkmensährada söwdigärçiligiñ
ösmegi, Benderşaly
Arazjany Şomaly
traktor, kombayin getirip satýar, pagta arassalaýan we uwn
zavodlaryny gurýar. Arazjanyñ bu aladalaryna päsgel bermek üçin
hökümet ony tussag edýär.
|
|
1947
|
Tudeh partiyýanyñ
aktivistlerinden 30 adam şol sandan Gafur Magtym,
Muhommed hajy Ahunnejad
tussag edilýär.
|
|
1947
|
Türkmenleriñ adyndan wekil bolup mejlise giden Mämet ahun, edary
taýdan Kümmediñ, Astrabatdan aýyrylyp özbaşyna bir şäher
statusyna eýe bolmagy hakynda mejlise teklip bilen yüzlenýär.
|
|
1947 Jan
|
Türkmen daýhanlary, Minudeşt oba hojalyk edarasynyñ başlygyndan
şikaýat edip mejlise ýollan hatlary parlamentde okalýar. Şonda
bu zalymyñ ençeme türkmeni gamçy astynda heläk edendigi orta
atlylypdyr.
|
|
1948
|
Gürgen şäherinde pars dilinde gepleşik berýän radio stansiya
açylýar.
|
|
1948 Feb 4
|
Mämedreza şa ok atylýar, bu hüjümi bahana edip, syýasy
aktivistler yzarlanýar, 20-e golaý türkmen syýasy aktivisti
Türkmenistana sygynýar.
|
|
1948 Maý 7
|
Çöregiñ gymmatlamagy, Benderşa-da hökümete garşy protest miting
geçirilýär.
|
|
1948 Okt 5
|
Aşgabatda gazaply ýer yranýar,
150 müñe golaý adam wepat boldy.
1991-njy ýylda bu güne “Matam güni” diýlip at berildi.
|
|
1949 July 11
|
Türkmenlerden baslyp alnan ähli ekerançylyk ýerleri Mämedreza
şaha bermek barasyndaky kanun kabul edildi.
|
|
1949 July
|
Kümmet şäherinde ilkinji keselhana gurulýar.
|
|
1949 Oct 6-9
|
Türkmenistanly dilçi alymlaryñ ilkinji gurultaýy.
|
|
1950 Sep 1
|
Aşgabatda M.Gorki (häzirki Magtymguly) adyndaky Türkmen döwlet
universiteti açylýar.
|
|
1951 Dec 24
|
Benderşada 700, Kümüşdepe-de bolsa 300 adam bu şäherleriñ
telegraf edarasynyñ öñünde syýasy oturşyk geçrip, hökümet
işgärleriniñ saýlawlara we başga ugurlarda türkmen topragynda
alyp barýan zalym hereketleriniñ artmagyna protest edýärler.
|
|
1951
|
Akgalada meteorologiýa edarasy açyldy.
|
|
1951 Mars
|
Türkmenistanda Ylymlar akademiýasy döredildi.
|
|
1952 Jan 27
|
Eýran hökümeti
ekerançylyk ýerler barasynda geçircek reformasyny jar etdi (اصلاحات
ارضی),
odan maksat, daýhanlardan baslyp alnan ýerleri gaýtadan olaryñ
özlerine satmakdy. Şol esasda ýerler 20 ýyl möhleti bilen 5,10
hektarlara bölünip satylyp başlandy.
|
|
1952
|
Garasuw obasynda jandarma edarasy döredildi.
|
|
1952
|
Kümmetde “Hor-hor” diýen suw bendi guruldy.
|
|
1952
|
Okuw jaýlaryñ hem-de mugallymlaryñ ýetmezçilik edyäni üçin
Kümmediñ okuwçylary bu iş düzelýänçä okuwa gitmän protest
ýörişlerini geçirdiler.
|
|
1952
|
Eýranda Hazar işbilini eksport edýän şilat edarasy hususy
eýeçilige berliýär, şondan soñ türkmen balykçylary horlanyp
başlanýar.
|
|
1953 Mars 1
|
Almanyñ Münhen şäherinde
Amerikalylar tarapyndan esaslandyrylan “Azat
Ýevropa/ Azatlyk Radio Stansiýalary”
gepleşik berip başlaýar. Onuñ türkmen redaksiyasynyñ ilkinji
başlygy 2-nji jahan urşunda Almanlara ýesir düşen
Myrat Täçmyratdy.
1995-nci ýylda Radio Praga göçürildi.
|
|
1953 Mars18
|
Kümüşdepäniñ ozalky harby häkimi Abdylla han Tumaç (türkmen däl)
parlamente wekil bolup gitdi.
|
|
1953 Mars18
|
Mämedreza şah
Gürgene gelip 750 sany daýhana ýerleriniñ petegini
سندینی
gowşurdy.
|
|
1953 June29
|
Hökümetiñ gizlin permany esasynda türkmenleriñ Aşgabat radiosyny
diñlemegiñ öñüni almak üçin, Gürgen hem-de Maşat şäherlerinde
türkmen dilinde gepleşik berýän radiostansiýalar döredilmegi
planlaşdyryldy.
|
|
1953 June30
|
Kümmetde 22 sany syýasy
aktivistiñ miting geçirjegini duýan hökümet olardan ençemesini
tussag edýär, olaryñ arasynda belli şahyr
Arazmuhammed Şa-eri (Aram)
hem bolupdyr.
|
|
1953 July
|
Arazmuhammed Teke,
Ýalkap diýen birisi tarapyndan Kümmetde şüpheli ýagdayda
öldürilýär.
|
|
1953 Aug 16
|
Halk gozgalañlaryna çydap bilmedik Eýran şasy Mämedreza daşary
ýurda gaçyp gidýär.
|
|
1953 Aug
|
Benderşa-da “Penbe” adynda pagta arassalaýyş karhanasy guruldy.
|
|
1953 Aug19
|
Amerikanyñ CIA we Inglisleriñ gizlin gullugynyñ işbirligi
netijesinde Eýranda Dr.M.Musaddygyñ hökümeti agdaryldy, Patyşa
gaýtadan tagta çykdy.
|
|
1953 Nov15
|
Ýazyjy
Ata Gowşudovyñ
ýogalan güni. Doglany 1903
|
|
1954 Dec 2
|
Araçägi berk kontrol edip, türkmen topragynda gysyşlary
artdyrmak maksady bilen Şurevi-Eýran döwlet wekilleri Hazar ýaka
Seññerdepe-de duşuşyp, bu barada ýörite komisýa düzýärler.
|
|
1954 Dec
|
Kümmetde “Milli” adynda pagta arassalaýyş karhanan salyndy.
|
|
1954-55
|
Gragum kanaly Murgap we Tejene gelip ýedýär.
|
|
1955 Jan 18
|
Ýazyjy
Rehmet Seýt
aradan çykdy.
|
|
1955 Apr 5
|
Araçägi berk kontrol edmek üçin Şurevi-Eýran wekilleri Deregezde
duşuşýarlar.
|
|
1955 Apr 5
|
Benderşa-de Tudeh partiyýanyñ klubyna polis hüjüm edip ol ýerden
köp dokumenti ele salýar.
|
|
1955 Maý
|
Jandamlaryñ halka berýän
zulmuna garşy çykan
Meredaly, Molla Tagan
we
Öwe dagy haýynlyk
bilen ele salnyp, atylyp öldürilýär.
|
|
1956
|
Kümmetde “Jin” pagta karhanan salynýär.
|
|
1957
|
1948-nji ýylda Täjigistana sygnan Gaýyp Bähelke Duşenbe
şäherinde näbelli ýagdaýda wepat bolýar. Onuñ Mazary şol
şäherde.
|
|
1957
|
Eýranda gizlin gulluk edarasy “SAVAK” döredildi.
|
|
1957 Maý 7
|
Bagşy Magtymguly Garly
aradan çykdy.
|
|
1958
|
Kümmetde telefon we meterologiýa edaralary açylýar.
|
|
1958 Jan 18
|
Amyderýa we Tejen töwereklerinden başlap araçägi kesgitlemek
baradaky ylalaşyga Şurevi-Owganystan gol çekýär.
|
|
1958 Sep
|
Tudeh partiyýasynyñ agzasyndan
Nurmuhammed Garynjyk
köp ýyllap zyndanda oturýar, köneleşen hassalygy zerarly aradan
çykýar.
|
|
1958 Dec 8
|
Daşary işler ministrligiñ
garamagynda Türkmenistanyñ
“Daşary Ýurtar bilen Dostluk we
Medeni aragatnaşyklar barasyndaky Jemgiýeti”
döredilýär.
|
|
1959
|
Aşgabatda televideniýä işläp başlaýar.
|
|
1959
|
Benderşa-Gürgen aralygynda demir-ýol çekilýär.
|
|
1959
|
Akgala we Kelale şäherlerine elektrik berlip başlanýar.
|
|
1959 July 14
|
Yrakly türkmenleriñ garşysyna
giñ möçberde etnik ýok ediş kampanýasy.
Kerkuk faji-asy.
|
|
1959 Aug 19
|
Gürgen şäherinde türkmen dilinde radio gepleşikler işläp
başlaýar.
|
|
1960 Jan 31
|
Sazada
Mylly Täçmyrat
aradan çykdy.
|
|
1960 Maý
|
Türkmenistanda milli şahyr
Magtymgulynyñ
225 ýyllygy dabara bilen bellendi.
|
|
1960 Maý
|
Benderşa-Gürgen aralygynda otly gatnap başlaýar.
|
|
1960 Feb 21
|
Benderşa-dan
Mämed Şeri
محمد شرعی
-türkmen- mejlise
wekil saýlanýar.
|
|
1960 Feb
|
Akgalanyñ
golaýyndaky Ammarolum ekerançylyk ýerleri, goşun başlygy Oveýsi
hem general Kemal esger sürüp alýar, ýerler goşunyñ kontrolyna
geçýär, obanyñ ady “Şa-mäzre-ýe Kemal”a
شاه مزرعه کمال
üýtgedilýär.
|
|
1961 Jan 9
|
Mämedreza şanyñ ýer reformasynyñ 1-nji tapgyry amala aşyrylýar,
türkmen topragyna topar-topar zabylly hem buluç getirilýär. 659
zabylly hojalygyna 38790 hektar ýer berilýär.
|
|
1961 Jan
|
Kümmetde “Väş-e deşt” adyndaky karhana salyndy.
|
|
1961 Jan
|
Kelalede “Jin” pagta karhana salyndy.
|
|
1962 Maý12
|
Amyderýanyñ suwy Aşgabatda gelip ýetýär.
|
|
1962 Maý
|
Baslyp alnan ekerançylyk ýerleri berk kontrol etmek üçin
Mämedreza şa General Muzeýýen diýen zalymyny Kümmet, Gürgen we
Bujnurda ýörite wekil edilip belleýär, türkmen daýhanlary hetden
aşa horlanýar.
|
|
1962 June
|
Miýewüt, Merjenabad, Ata-abad, Pirawaş, Gyzylja we Peşmek
obalarynyñ ekin ýerleri basylyp alynýar, Hojalar-Gerkezde 3 sany
daýhan jandarmalar tarapyndan öldürilýär. Şa-yñ aýaldoganlary
Şems we Eşref Gülçeşmäniñ ýanyndan münlerçe hektar ýeri
eýeleýärler.
|
|
1962 Oct 7
|
Pars bolmadyk halklaryñ milli isleglerini kesä sowmak üçin
başwezir Älem “Eýaleti, Welaýaty” diýen teklibini meclise
getirmegi.
|
|
1962 Dec 1
|
Eýran şaýylarynyñ
belli ruhanysy Aýtolla Homeýni
آیت الله خمینی
ýokarda agzalan plana garşy çykýar.
|
|
1962 Dec 5
|
Aşgabatda halk filarmoniýasy döredildi.
|
|
1963 Jan 7
|
Ruhanylaryñ garşy bolmagy zerarly Eýran hökümeti “Eýaleti,
Welaýaty”diýen teklibini yzyna alýar.
|
|
1963 Jan 7
|
Administrativ (edary) taýdan hem-de mejlis saylawy wagtynda
türkmenlere gysyş görkezmek üçin Kümüşdepe we Benderşa şäherleri
pars otrumly Bendergeze, Kurdkuy şäherlerine, Akgala bolsa
Gürgene tabyn edilýär.
|
|
1963 Jan
|
Kümmetde “penbe-ýe şomal” karhanasy bina edilýär.
|
|
1963 Oct 6
|
Rahmatolla Fehimi(türkmen)
Eýran mejlisine wekil saýlanýar.
|
|
1963 Oct
|
Dr.Ahmad Garadaglynyñ tagallasy bilen köp sanly türkmen ýigidi
Türkmensähradan Türkiýä okuwa gidýär.
|
|
1963
|
Türkmenleri kemsidiji pars dilinde “Araz han” diýen film surata
düşürilýär.
|
|
1965 Mars 24
|
Ýazyjy
Garaja Burunov
ýogalýar.
|
|
1965 Oct 14
|
Türkmenistanyñ görnükli alymy we döwlet işgäri
Şaja Batyrov
aradan çykdy. Doglany 1908
|
|
1966 Feb 9
|
Owgan türkmenlerinden
Abdul-reuf “Peýam-e
wyjdan” gazetini neşir edýär.
|
|
1966 Apr
|
Gürgen derýasynyñ joşmagy netijesinde Hojanepes we onuñ
töweregine zyýan ýedýär. Şa bu ýere gelip, wakany ýakyndan
barlaýar.
|
|
1967 Nov 25
|
Türkmenleriñ adyndan 7-8 gezek mejlise wekil bolan Mämed ahun
Jürjany (Gürgeni) aradan çykýar.
|
|
1967 Nov
|
Eýranda ekerançylyk ýer reformasyndan soñ türkmenlere 3744
traktor, 671 kombaýyn satylýar.
|
|
1967 Nov
|
Göreşceñ türkmen ýigidi
Perviz Iranpuryñ
tagallasy bilen bagşy-sazandalaryñ we zikir oýunlar topary
Italiýada geçirlen festivala gatnaşýar.
|
|
1968 Aug 31
|
“Türkmenistanyñ halk magaryfy” jurnaly çap edilip başlanýar.
|
|
1969 Apr
|
Etrek-Gürgen derýalary joşup köp ýerleri suw alýar.
|
|
1970 Feb 7
|
Sazanda
Pürli Sary
aradan çykdy. Doglany 1900
|
|
1970 Aug 2
|
Güllidag, Garnawa we onuñ töwereginde ýer yrandy, 32 oba weýran
boldy, 175 adam ölüp, 500 den gowragy ýaralandy.
|
|
1971 Mars
|
Kümmet şäheriniñ merkezi meýdanynda oturdylan Mämedreza şanyñ
heýkeli göreşjeñ ýigitler tarapyndan partladyldy.
|
|
1971 Maý
|
Kommunistik hereketleriñ öñüni almak maksady bilen Amerikada
döredilen “Marşal Plany” esasynda “Barkly Moore” we “William
Airons” ýaly amerikalylar Kümmet şaherine geldi. Mr.Moor ençeme
ukyply türkmeni ýokary ylym almak üçin Amerika alyp gidyär.
|
|
1971 Maý
|
Marawadepäniñ Ýekeçynar hem-de Bujnurdyñ Aşhana-synda
Türkmenistany diñlemek üçin Amerikalylar güýçli radar merkezini
gurdy.
|
|
1971 Maý 2
|
Şahyr
Gara Seýitli
aradan çykdy. Dog 1915
|
|
1971 Oct
|
Kümmetde göreşjeñ ýigitleriñ tagallasy bilen üç günläp aýdym-saz
we goşgy agşamyny geçirildi, bu wakadan soñ gizlin gulluk SAVAK,
20 sany türkmeni tussag edip gynaga çekdi.
|
|
1971 Sep 26
|
Owganystanly türkmen
Fedamuhammed Fedaýynyñ
tagallasy bilen “Millet” gazeti çykarlydy.
|
|
1973 Dec 11
|
Türkmen sinemasynyñ düýbüni
tutuan Alty Garlyýev
ardan çykdy. Doglany
1909
|
|
1973 Dec 18
|
Türkmensähraly türkmenleriñ
adyndan Mämed ahunyñ gyzy
Mehin Gürgeni
Eýran parlamentyna wekil saýlandy.
|
|
1971 Dec
|
Türkleriniñ durmuşyna degişli
“Ýek ittifâg-e sâdeh adynda pars dilinde film surata düşürildi,
filmde türkmen artisti
Anna Taryhy-de
oýnapdyr.
|
|
1974 July 23
|
Ýazyjy Berdi Kerbaba
aradan çykdy.
|
|
1974
|
Pars dilinde “Türkmen” atly film döredildi.
|
|
1974
|
Türkmen ýazyjy
Aýmuhammed Aýmuhammadynyñ
“Sünnet”(Däp) we “Gara çoýun” atly teatry Eýranda şöhrat
gazandy.
|
|
1974 Dec 13
|
Ýazyjy
Aman Kekilov
aradan çykdy. Doglany 09.05.1912
|
|
1974
|
Göreşceñ şahyr
Arazmuhammed Şa-eri
(Aram)
40 ýaşyñ içinde aradan çykdy, şahyrdan “Rubagylar” adynda eser
ýadygär galdy.
|
|
1975
|
Türkleriniñ durmuşyna degişli Nadyr Ibrahymy “Sedaý-e Sahra”
(Sähranyñ sesi) diýen filmi döretdi.
|
|
1975 Aug 1
|
Helsinki′de Ýevropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyñ
jemleýji aktyna gol çekildi.
|
|
1975 Sep 29
|
Şahyr
Gurbannazar Eziz
35 yaşyñ içinde atylyp öldürildi.
|
|
1975 Nov
|
Bagşy
Gazak Pañ
Amerikada geçirlen aydym festivalyna gatnaşdyryldy.
|
|
1975 Sep 8
|
Türkmenleriñ adyndan
Rahmanguly Seýdi
bilen Gowşak (Alty)
Jafarbaý mejlise
wekil saýlandylar.
|
|
1975 Sep
|
Işbil we balyk eksporty
baýlaryñ eline geçdi, balykçylar köp horlandy. Benderşa jandarma
başlygy Hamediñ döwründe balykçylar
Azym Ownuk, Yhy Gylyçnyýazy
öldürlip, Babyş we
Emin kelte maýyp
edildi.
|
|
1976
|
Eýran
telewideniýasy tarapyndan N.Ibrahymy “Ateş bedun-e dud
آتش بدون دود”
(Tüssesiz
od) adynda bir film seriýaly surata düşürdi, onda türkmenler
wagşy, medeniyetsiz edilip görkezilmäge synaşyldy.
|
|
1976
|
“Kanun perwereş
fikri kudekan we nowjevanan
کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان”
guramasy tarapyndan türkmenleriñ durmuşyna degişli “Äsb” (At)
diýen film surata düşürildi.
|
|
1977 Aug 8
|
Bagşy
Sahy Jepbar
aradan çykdy. Doglany 1905
|
|
1977 Aug 31
|
Halk artisty, türkmen teatrynyñ
düýbüni tutujy Aman
Gulmmämet ardan
çykdy.
|
|
1977 Nov 22
|
Dr.Ahmad Garadagly
aradan çykdy. Ol Kümmetgawuzda jaýlandy. Doglany 1901
|
|
1978 June
|
Sazanda
Akmyrat Çaryýew
Eýranyñ Maşat şäherinde geçirlen festivala gatnaşdy.
|
|
1978 Nov
|
Eýranda Patyşa rejimine garşy gozlañ başlandy.
|
|
1978 Jan 6
|
Türkmen mugallymlary Patyşa rejiminiñ syýasatyna garşy iş
taşlaýyş protestini geçirdiler. Türkmenler köçe tolgunyşlarynda:
“Okuw gerek hat gerek,
Türkmençe megdep gerek.
Elden giden ýerleri,
Gaýtaryp almak gerek”.
“Ýer ekinçiñki, derýa balykçyñky”,
“Ýa alarys, ýa öleris, ahyry hudmuhtar bolarys”
diýen şygary öñe sürdiler.
|
|
1979 Mars 7
|
Ýazyjy
Beki Seýtäkov
aradan çykdy. Doglany 31.3.1914
|
|
1979 June 6
|
Yaş şahyr
Muhammed Berazende Gojuk
motorsikletden yýkylyp aradan çykdy.
|
|
1979 Feb 9
|
Kümmet şäheriniñ SAVAK, jandarma, goşun bölüminiñ we käbir bay
hem ruhany sumaklaryñ plany esasynda türkmen obalardan adamlar
yýgnalyp, Patyşa rejimine arka çykmak maksady bilen şäherde
bi-düzgünçilikli herekete baş goşdular.
|
|
1979 Feb 11
|
Mämedreza şa, şonuñ bilen birlikde Pählevi rejimiiñ soñy.
|
|
1979 Feb 15
|
Türkmensärada, “Türkmenleriñ medeni we syýsy ojagy”
کانون فرهنگی و سیاسی خلق ترکمن
şeýle-de
“Oba şuralar guramasy”
döredildi.
|
|
1979 Feb 15
|
Gelmişek
baý-feodallar, türkmenleriniñ alyp barýan adalatly göreşini
togtatmak maksady bilen Kümmetgowuz şäheriniñ sudunyñ (دادگاه)
jaýynyñ öñünde syýasy oturşyk geçirdiler,
hökümet tarapyndan Hüjjet-ul-islam Omyd bilen Radniýa olardan
arka çykdy.
|
|
1979 Mars 1
|
Eýran goşunynda gulluk edip ýören türkmen ofisserleri “milli
goşun” döretmek barasynda bildiriş ýaýratdylar.
|
|
1979 Mars 2
|
Türkmen ýazyjy şahyrlar Kümmetgowzuñ “Pişahengi” salonynda
ençeme günläp çykyş edip, halkyñ arzu-isleglerini beýan etdiler.
|
|
1979 Mars10
|
Türkmenleriñ tolgunyşlaryna haýbat atmak maksady bilen Eýranyñ
täze hökümeti Bendertürkmen we Kümmetgowuz şäherleriniñ üstünden
F.14 tipli harby uçar bilen manever berdi.
|
|
1979 Mars10
|
Benderşa şähere Bendertürkmen adyny bermek üçin aýaga galan
halkyñ üstüne ok atydy, 19 türkmen yaralandy. Bu jenaýatda
Agamäli diýen parsyñ bardygy aýdyldy. Şäherdary
شهرداری
edarasynda ýigitler ynkylaby komitet döretdiler.
|
|
1979 Mars13
|
“Tähran universitetiniñ” studentleri hökümetiñ türkmenlere garşy
zulmuny ýazgaryp, protest etdiler.
|
|
1979 Mars23
|
Türkmenleriñ “Medeni we Syýasy Ojagy” Eýran hökümetiñ geçirmekçi
bolýan referandomyna gatnaşyp, gatnaşmazlyk barasynda geñeşmäge,
26-nji Martda Kümmediñ merkezi parkyna ýygnanyşmak üçin bir
bildiriş ýaýratdy.
|
|
1979 Mars25
|
Kümmetde çilim satyp ýören
A.Durdypur
diýen türkmeniñ, hökümetiñ ýörite ýaragly adamlary tarapyndan
oka düzlüp öldürildi, başga bir türkmen-de ýaralandy.
|
|
1979 Mars26
|
Hökümet tarapyndan Kümmede
iberilen ahun Imadynyñ baştutanlygynda ýaragly güýçler
türkmenleriñ parahatly geçip duran mitingine çozdy, netijede
onlarça türkmen öldi. Hökümet bilen türkmenleriñ arasynda 10
günläp urş boldy.
Kümmetdiñ 1-nji söweşi.
|
|
1979 Apr 4
|
Bendertürkmende “Birleşik” adynda bir jurnal çap edildi, ondan
diñe 3 nomer çap boldy.
|
|
1979 Apr
|
Hazar deñiz balykçylary öz “ şuralaryny” döretdiler.
|
|
1979 Maý24
|
Başwezir Mehdi Bazergan, türkmenler oba şuralar guramasyny
ýatyrmaly diýp ultimatum berdi.
|
|
1979 Maý30
|
Oba şuralar guramasy barha ýaýbañlşdy.
|
|
1979 Maý30
|
Eýranyñ Aly-abad şäheriniñ ýaragly güýçleriniñ Köçek Nazarhan
oba daýhanlaryna ok açmagy netijesinde 3 daýhan öldi.
|
|
1979 June
|
“Il-güýji”, “habarnam-ýe
Türkmensähra”, “Daýhan”
ýaly gazet-jurnallar çykarlydy.
“Medeni we folklorik” topar döredildi.
|
|
1979 July 16
|
Ilkinji gezek Ýolmasalýan obasynda “orak baýramy” şowly
geçirildi.
|
|
1979 July 16
|
Hazar deñiz jandarmalary balykçylaryñ Aşyr- adada geçip duran
ýygnagyna ýaragly hüjüm etdi.
|
|
1979 July 20
|
Ammar-olumdaky
ozalky “Şa mäzre” firmasy, islam hökümeti tarapyndan baslyp
alyndy we Gürgendäki goşunyñ erkine berildi hem-de oña
“Mäzre-äýe nemune-ýe arteş
مزرعه نمونه ارتش”
ady berildi.
|
|
1979 July
|
Reza Allame-zadah,
türkmen şuralaryna degişli pars dilinde
حرف بزن ترکمن
(Gürle türkmen) diýen filmini döretdi.
|
|
1979 Aug
|
Islam hökümetiniñ
täze esasy kanunyny tassyklamak üçin düzlen “Hobregan
خبرگان”
mejlisine wekil bolup gitmek üçin türkmenler tarapyndan
Şirmuhammet Tumaç
bilen
Abdylhekim Magtym
Halkyñ Fedaýylary guramasy tarapyndan, şonuñ ýaly-da Tudeh
partiýasy tarapyndan Kümüşdepeden
Safar Ensary
kandid boldular. Saýlawda bolan galplyk zerarly olar
saýlanmadylar.
|
|
1979 Aug
|
Bagşy
Gazak pañ
Gurban baýram güni aradan çykdy.
|
|
1979 Nov
|
Oba şuralaryñ 7-nji ýygnagy geçirildi.
|
|
1979 Nov 4
|
Oba şuralarynyñ 8-nji ýygnagy geçirildi.
|
|
1979 Nov 29
|
“Medeni we Syýasy ojagy” öz bildirişinde Eýranyñ täze esasy
kanunyna ses berlişige gatnaşmajagyny mälim etdi. Täze kanun
esasynda ýurduñ prezidenti şaýy mezhepli bolup, şaýy, Eýranyñ
resmi mezhebi diýilip tassyklandy.
|
|
1979 Dec 7
|
Kümmetde oba şuralarynyñ 9-njy ýygnagy.
|
|
1980 Feb 6
|
Kümmetde oba şuralarynyñ 10-nynjy ýygnagy geçirildi.
|
|
1980 Feb 6
|
Türkmensährada
aktiv bir syýasy gurama hökmünde hereket eden “Iran Halk
fedaýylar guramasy
فدائیان خلق ایران
özüniñ
döredilen ýyl dönümi mynasybetli ýurduñ bütin ýerinde şol sanda
Kümmetde syýasy yöriş geçirmegi planlaşdyrdy.
|
|
1980 Feb 7
|
Hökümetiñ Kümmetdäki ýaragly güýçleri “Fedaýylaryñ” mitinginiñ
öñüni aljakdygy barasynda bildiriş ýaýratdy.
|
|
1980 Feb 7
|
Oba şuralaryñ ýolbaşçylary
Şirli Tumaç, Hekim
Magtym, Hajytuwak Vahedi
we
Söýün Jürjäni
Tährandan gelen oba hojalyk wekilleri bilen duşuşykdan gaýdyp
gelişlerine (gije sagat 12-de) Kümmediñ gaýraky köprüsiniñ
ýanynda hökümediñ ýaragly güýçler tarapyndan ogurlandylar.
|
|
1980 Feb 8
|
Kümmetdäki ýaragly güýçler mitinge gatnaşmagy bahana edip
türkmenleriñ üstüne ok açdy.
Kümmetgowuzuñ 2-nji söweşi.
|
|
1980 Feb 8
|
Ýaş türkmen ýigidi
Behruz Ahundy
şäheriñ ortarasynda duşmanlar tarapyndan linç edilip öldürildi.
|
|
1980 Feb 9
|
Birnäçe gün uzaga çeken söweşde
Kümmet ýaşaýjylary şäheri terk edmäge mejbur boldy,
Bedelje
obasy ýakyldy.
|
|
1980 Feb 18
|
Tumaç, Magtym, Vahedi we Jürjäniniñ
gynag astynda parçalanan jesetleri Bujnurd ýolunyñ
gyrasynda-Çemenbid,den tapyldy, hökümetiñ Kümmede iberen ýörite
gazysy Halhaly onlarça türkmeni atuwa höküm etdi.
Perviz Iranpur, Nazdurdy Nuşin
we Ýüsüp Garaja
ogurlanyp wagşylarça
terror edildi.
Türkmensähra
Şehitler güni.
|
|
1980 Mars 6
|
Islam hökümetiñ Türkmensährada alyp baryan terroristik
hereketlerine hem içerden hem-de dünýäden protestler bildirildi.
|
|
1980 Mars 7
|
“Medeni we Syýasy Ojak” öz bildirşinde mejlis saýlawlary baýkot
etdi.
|
|
1980 Mars28
|
Islamy hökümetiñ haýbatyna garamazdan şehitleriñ 40-nji güni,
oba şuralar tarapyndan dabaraly bellendy.
|
|
1980 June 4
|
Oba şuralaryñ 11-nji ýygnagy
şeýle-de şehitler
Kaka Bezmuneniñ, Amandurdy Serşadyñ
we
Tumajypuryñ 100-i
Akdegiş obasynda bellendi.
|
|
1980 July
|
Göreşjeñ ýigitler
Abdylla Gyzyl, Meretgeldi Bidar
we Akmuhammed Beýramy
atlyp öldrüldi.
|
|
1980 July 19
|
"Habarnama-ýe
Türkmensähra"
gazetiñ çap edilmegini hökümet gadan etdi.
|
|
1981 Mars
|
Hökümetiñ tarapdary Halymberdi Adel diýen türkmen “Nedaý-e
Türkmen” gazeti neşir etdi.
|
|
1981 Maý 7
|
Balykçy
Berdimurad Tumaç
Eýran deñiz jandarmalary
tarapyndan öldürildi.
|
|
1981 July
|
Göreşceñ ýigitler
Gürgen Bähelke
we Änin Gökleñi
atlyp öldürildi.
|
|
1982 July
|
Göreşceñ yigitler
Ibraýym Nedimi, Hamyd Ferjad,
Arazmuhammed(Arça)Besiri, Hally Hallyzadeh(Algyr)
we
Hezretguly Kör atlyp
öldürildi.
|
|
1983 Maý
|
Magtymguly Pyragynyñ 250-ýyllygy dabara bilen bellendi.
|
|
1983 Nov 30
|
13 ýyllap dälihana
tussaglygynda saklanan Göreşceñ şahyra
Annasoltan Kekilova
şol ýerde aradan çydy. Doglany 1942
|
|
1983
|
Syýasy aktivistler Türkmensähradan Türkmenistana sygnyp
başladylar.
|
|
1984 Maý10
|
Milli şahyr Magtymgulynyñ 250
ýyllygyny geçirmek üçin onuñ mazary
Aktokaýa
üýşen türkmenlere Eýranyñ ýaragly güýçleri gaty gysyş görkezdi,
sadaka naharynyñ bişirilmeginiñ öñüni aldy.
|
|
1984 Sep
|
Kümmet şäherinden
Annamuhammed Garrawy
mejlise wekil saýlandy.
|
|
1984 Oct
|
Türkmensährada salek diýen bir hil suwulja baş ýoñ boldy.
|
|
1985 Oct
|
Saparmyrat Nyýazow Türkmenistanyñ kommunistik partiýasynyñ 1-nji
sekretary boldy;
Türkmenistanyñ merkezi ijra-ýe komitetleriniñ başlyklary:
1.Nedirbaý Aýtakow …………Feb.1925—Aug.1937
2.Batyr Ataýew ………………Aug.1937—Okt.1937
3.Hywaly Babaýew ………… Okt. 1937—Aug.1941
4.Allaberdi Berdiýew ……… Okt. 1941—Mars1948
5.Akmämed Saryýew ……… Mars1948—Mars1959
6.Nurberdi Baýramow ………Mars1959—Mars1963
7.Annamuhammed Gylyjow Mars1963—Dek. 1978
8.Bally Ýazgulyýew………… Okt. 1978—Aug. 1988
9.Roza Bazarowa ………… Aug.1988—Can. 1990
Türkmenistanyñ hökümet başlyklary:
1.Gaýgysyz Atabaýew Feb.1925— Aug.1937
2.Aýtbaý Hudaybergenow … July1938—Nov1945
3.Suwhan Babaýew …………Oct. 1945—Nov1951
4.Balyş Öwezow …………… Nov.1951—Dec 1957
5.Jumadurdy Garaýew ………Jan. 1958—Jan 1959
6.Balyş Öwezow …………… Jan. 1959—June1960
7.Abdy Annalyýew ………… July 1960—Mars1963
8.M.Nazar Gapurow…… Mars1963—Dec 1969
9.O.Orazmuhammedow … Dec. 1969—Dec. 1975
10.Bally Ýazgulyýew…… Dec. 1975—Dek. 1978
11.Çary Garryýew ………… Dec 1978—Jan. 1985
12.Saparmyrat Nyýazow … 1Dec.1985
13.A.Hojamyradow ………… Dec. 1985—Dec 1989
14.Han Ahmedow ………… Dec.1989 (Baş wezir)
|
|
1985 Mars
|
Türkmenistana sygnan Türkmensähraly bosgunlar “Il-güýji”
jurnalynyñ 2-nji döwrüni çykaryp başladylar.
|
|
1987 Oct
|
Syýasy hereketleriniñ erkin bolmagy ugrunda “Medeni we Syýasy
Ojagyñ gaýtadan dikeldiş topary” döredildi.
|
|
1988 Maý
|
“Medeni we Syýasy Ojagyñ” “Halkyñ Fedaýylar guramasyndan”
erkindigi barasynda Almandaky türkmenler bir bildiriş
ýaýratdylar.
Medeni we Syýasy Ojagyñ tarapdarlary ikä bölündi.
|
|
1988 Maý
|
Aşgabatda we Nebitdagda türkmen ýigitleri gelmişekleriñ
talañçylykly hereketlerine garşy aýaga galdylar.
|
|
1988
June-July
|
Eýranda neşe söwdasyny edýänler
bilen göreş wagtynda ençeme syýasy bendi-de atylyp öldürildi,
olaryñ arasynda syýasy aktivist
Halykberi Olfet-de
bardy.
|
|
1988 Sep1
|
Halk şahyry, Magtymguly
baýragynyñ eýesi
Kerim Gurbennepes
aradan çykdy.
|
|
1988 Sep
|
Almanda “Medeni we Syýasy Ojagyñ” neşir organy hökmünde
“Türkmenistan-e Iran” neşriýesi çap edilip başlandy.
|
|
1988 Sep
|
Kelale şäherinden
Ýagmur Gulyzada
Eýran mejlisine wekil saýlandy.
|
|
1988 Oct 6
|
10 ýyllap Sibire sürgün edilen
ýazyjy Hydyr Derýaýew
aradan çykdy.
|
|
1989 Mars
|
Bagşy
Magtymguly Garlynyñ
100 ýaşy Daşhowuzda bellendi.
|
|
1989 Aug 30
|
Türkmenistanda “Agzybirlik
Halk Hereketi” diýen
bir syýasy jemgiýet döredildi.
|
|
1989 Sep
|
40 ýyl senzuradan soñ ilkinji gezek Ata Gowşudowyñ “Perman”
romany, prof. Mäti Kösäýeviñ işlän “Gorkut Ata” eposy çap
edildi, Soviet döwründe gadagan edilen birnäçe aýdym-saza rugsat
berildi.
|
|
1990 Maý24
|
Türkmen diline döwlet dili statusy berildi.
|
|
1990 Jan
|
“Agzybirlik” ilkinji gezek Gökdepe şehitlerini ýatlamak üçin
bildiriş ýaýratdy, halky ol ýere çagyrdy, hökümet bu hereketiñ
öñüni almaga synayşdy.
|
|
1990 Aug 13
|
Alym
Ahmat Bekmyradow
aradan çykdy.
|
|
1990 Sep
|
Daşary ýurtlerde ýaşayan türkmenler Swedeniñ Göteborg we Lerum,
Almanyñ Münhen (soñ Berlin we Köln) şäherlerinde “Türkmen medeni
ojagyny” döretdiler.
|
|
1990 Oct
|
Türkmenistanda syýasy
aktivistler gysylyp başlandy, şahyr
Şiraly Nurmyradow
tussag edildi.
|
|
1990 Feb
|
Dr.Muzeffer Arslanyñ
ýolbaşçylygynda “Yrak Türkmen milli partiyýasy” döredildi.
|
|
1991Mars17
|
“Agzybirlik”, Türkmenistanyñ SSSR-den aýrylyp özbaşyna milli bir
döwlet bolmagyny öñe sürdi.
|
|
1991 Apr 28
|
Hazar ýakasynda güýçli apy-tupan boldy.
|
|
1991 Maý12
|
Şahyr
Akmyrat Şirow
kino studionyñ balkonyndan ýere “ýykylyp” öldi.
|
|
1991 Maý 1
|
Hökümetiñ ýaragly güýçleri
(pasdarlar) Bendertürkmende şowly geçip duran bir toýy dargatmak
üçin ok atanda Ylýas
Arazgylyçy ölüp,
başga bir türkmen ýaralandy.
|
|
1991 Maý18
|
“Dünyä Türkmenleriniñ Gumanitar Birleleşiginiñ” 1-nji
konfrensiýasy Aşgabatda açyldy.
|
|
1991 Aug
|
Türkmensähraly bagşylar Fransiýanyñ Avinun muzik festivalyna
gatnaşdylar.
|
|
1991Aug 19-21
|
Kommunistleriñ bir toparynyñ
Garboçova garşy hereketi.
SSSR-iñ darmagy.
|
|
1991 Aug 20
|
Türkmenistanyñ syýasy aktivistleri “Geñeş” ady astynda
ýygnanşdylar, olar şu topardan ybartdy:
1.
Agzybirlik halk hereketi
2.
Demokratik(ösüş) partiýasy
3.
Studentleriñ (Nazariýet) hereketi
4.
Mary halk hereketi
5.
Balkan halk hereketi
6.
Kommunistlerden aýrylanlar.
|
|
1991 Aug 21
|
“Geñeş” özüniñ birinji bildirşinde bütin döwlet ýolbaşçylarynyñ
işden çekilmegini talap etdi.
|
|
1991 Aug 21
|
50-den aşa Türkmenistanly intellegent, hökümetiñ alyp barýan
syýasatyna protest hökmünde Magtymgulynyñ ýadigärliginiñ öñünde
açlyk oturşygyny geçirdiler.
|
|
1991 Aug 22
|
Türkmenistan, özygtyýarly döwlet diýilip jar edildi.
|
|
1991 Sep 30
|
Türkmenistanyñ Milli howpsuzlyk komiteti (KNB) döredildi.
|
|
1991 Oct
|
Türkmensähraly bagşylar Almanyñ Düssoldrof aýdym festivalyna
gatnaşdylar.
|
|
1991 Oct 25
|
Aşgabatda “Dünyä Türkmenleriniñ Gumanitar Birleşiginiñ” 2-nji
gurultaýy.
|
|
1991 Oct 27
|
Türkmenistan milli özbaşdaklygyny jar etdi.
Garaşsyzlyk güni.
|
|
1991 Nov
|
Yüsüp Besenjide
Kümüşdepe we Bendertürkmen türkmenleriñ adyndan mejlise wekil
saýlandy.
|
|
1991 Dec 23
|
Göreşceñ şahyr
Bapba Gökleñ
näbelli! ýagdaýda maşyn kakyp, aradan çykdy.
|
|
1992 Jan 17
|
Eýran bilen Türkmenistanyñ arasynda Inçebrun diýen ýerden
geçelge nokady açyldy.
|
|
1992 Feb 19
|
Türkmenistanyñ döwlet Baýdagy we döwlet nyşany (gerp-i)
tassyklandy.
|
|
1992 Mars 2
|
Türkmenistan Birleşen Milletler Guramasyna agza edilip alyndy.
|
|
1992 Apr
|
Hazar deñziniñ jandarma güýçleri 4 sany Kümüşdepeli balykçylary
atyp öldürdi.
|
|
1992 Maý
|
Halk bagşysy
Nurberdi Gulov
aradan çykdy. Ol kommunizim we Şurevini öwüp ýekeje-de aýdym
aýtmady. Doglany 1917
|
|
1992 Maý18
|
Garaşsyz Türkmenistanyñ ilkinji esasy kanunynyñ tassykdy.
|
|
1992 June 5
|
Halk bagşysy
Hoja Şargy
Kümüşdepede aradan çykdy.
|
|
1992 June21
|
Ýeke kandidaturlyk saýlawlary esasynda S.Nyýazow prezident
boldy.
|
|
1992 Aug 11
|
Türkmenistanyñ döwlet serhet goşuny döredildi.
|
|
1993 Maý
|
Hökümetiñ permany bilen
Aşgabatdaky milli serdar Gaýgsyz Atabayyñ heýkeli ýykyldy, bu
heýkeli 1965-nji ýylda
Mommy Seýdmyrat
ýasapdy.
|
|
1994 July 2
|
Heýkeltaraş M. Seýdmyrat aradan çykdy.
|
|
1994 Mars15
|
Göreşjeñ offiser, 1951-nji
ýylda Türkmensähradan Türkmenistana sygnan
Safar Hatyby
Aşgabatda aradan çykdy. Doglany 1917 ý
|
|
1995 July 12
|
Rejime garşy Aşgabat
demonstratsiýasynyñ dargadylmagy, Tutha-tutlyk.
Gara çarşenbe.
|
|
1995 Dec 12
|
Birleşem Milletler Guramasynda Türkmenistana Bitaraplyk statusy
berildi.
Bitaraplyk güni.
|
|
1997 Sep 1
|
Türkmenistanda Döwlet energetika inistituty döredildi.
|
|
|
|
|
|
|
